Gezamenlijke regie voor toekomstbestendige zeehavens | Maritiem Nederland
Nieuws
Ook de haven van Moerdijk behoort tot de vijf belangrijkste zeehavens van ons land.

Gezamenlijke regie voor toekomstbestendige zeehavens



Redactie | donderdag 2 april 2020
Maritieme Cluster, Havens

De Nederlandse zeehavens bevinden zich in een goede uitgangspositie, maar door de fundamentele uitdagingen die op de havens afkomen is dat niet langer vanzelfsprekend. Meer samenwerking is noodzakelijk om de vooraanstaande positie van de Nederlandse havens in Europa en de wereld te behouden. Dat schrijft minister Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) bij de aanbieding van de Havennota 2020. Alleen door intensief samen te werken kunnen de havenbedrijven "een systeemsprong naar een duurzame en digitale haveneconomie" maken, aldus de minister.

De Nederlandse zeehavens met het logistieke netwerk van binnenhavens en hun achterlandverbindingen over weg, water en spoor zijn belangrijk voor de economie en werkgelegenheid. Door de opkomst van vooral Chinese havens is Rotterdam niet meer de grootste haven ter wereld, maar met een overslag van bijna 605 miljoen ton in 2018 zijn de Nederlandse zeehavens gezamenlijk nog steeds een factor van belang. Dankzij de gunstige ligging van Nederland, een omvangrijk Europees achterland en een zeer goede infrastructuur is de uitgangspositie goed. Toch komt er veel op de havens af.

Niet vanzelfsprekend

De klimaat- en energietransitie is fundamenteel voor de toekomst van de havens en zal ervoor zorgen dat goederenstromen in ieder geval veranderen en mogelijk minder worden. Ook de zeespiegelstijging kan op termijn een grote impact hebben op het functioneren van de zeehavens en het achterlandnetwerk. Verder zijn er ontwikkelingen die leiden tot een nieuwe manier van werken, zoals de circulaire economie, schaalvergroting en verdere integratie in de achterlandketen, met mogelijk behoefte aan andere kennis en vaardigheden.

Ook de economische en geopolitieke situatie zorgt voor uitdagingen die overheid en havens samen moeten omzetten in kansen, schrijft de minister. Voorbeelden hiervan zijn de Brexit, het toenemend protectionisme in de wereld of de invloed van China op logistieke ketens en goederenstromen. Digitalisering en automatisering dragen bij aan de efficiëntie, kwaliteit en betrouwbaarheid van havenprocessen en daarmee aan concurrentiekracht en groei van de handel. De keerzijde is een mogelijke afname van traditionele werkgelegenheid en de dreiging van cyberrisico's.

"Gelet op de forse uitdagingen is de vanzelfsprekendheid van de krachtige positie van de Nederlandse zeehavens voorbij. Voor het behoud en het versterken van de economische waarde van de havens is het van belang om adequaat op de veranderingen in te spelen", aldus de minister.

Verdienvermogen versterken

De ontwerp Havennota 2020-2030 kijkt meer dan voorheen naar het gehele logistieke systeem van zee- en binnenhavens en goederenvervoercorridors. "Nederland heeft immers de grootste binnenvaartvloot van Europa en een sterk netwerk van kanalen en rivieren dat we tot in de haarvaten moeten blijven benutten, daarin zijn we onderscheidend ten opzichte van andere landen. Bovendien is er op het water nog voldoende capaciteit en kan meer vervoer per binnenvaart helpen om de wegen te ontlasten", aldus de minister die met maatregelen komt om vervoer over water te stimuleren.

Ook een goede infrastructuur blijft belangrijk. Met het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) investeert het kabinet zowel in de maritieme toegang tot de havens als in multimodale achterlandverbindingen en goederenvervoercorridors. De Havennota onderscheidt vijf zeehavens van nationaal belang: Rotterdam, Moerdijk, Amsterdam inclusief Noordzeekanaalgebied, Groningen (Eemshaven en Delfzijl) en North Sea Port (in Nederland Vlissingen en Terneuzen). De voorrangspositie van mainport Rotterdam zal meer dan voorheen in samenhang met de Brain- en Greenports en het logistieke systeem van zee- en binnenhavens worden bezien.

Duurzame en digitale haveneconomie

Het is aan de havenbeheerders en het  havenbedrijfsleven om de omslag te maken van fossiele grond- en brandstoffen naar een duurzaam, circulair en koolstofarm energiesysteem. De havens zullen nieuwe goederenstromen en andere inkomstenbronnen aan moeten boren om het verdienvermogen op peil te houden om te kunnen blijven investeren in de haven van de toekomst en om maatschappelijk waarde en een duurzame ‘license to operate’ te behouden. Een publiek/private aanpak kan de transitie beter haalbaar, betaalbaar en schaalbaar maken. 

Gezamenlijke havenregie

De Brancheorganisatie Zeehavens (BOZ) onderschrijft de noodzaak om de onderlinge samenwerking te versterken. Havensamenwerking is vanuit een maatschappelijk perspectief aantrekkelijk omdat het tot betere marktprestaties en meer efficiëntie kan leiden. Voor een gezamenlijke havenregie is het van belang dat het aandeelhouderschap van de Nederlandse havenbedrijven in publieke handen blijft. In de toekomst kunnen de zeehavens volgens IenW en de havenbeheerders toegroeien naar een geïntegreerd systeem van samenwerkende havenbedrijven. In een dialoog tussen overheid, wetenschap en havens kan volgens de minister een innovatie- en/of transitieregeling voor zeehavens in beeld komen, om net als in Duitsland innovatieve haventechnologie te stimuleren in de omslag naar een digitale en duurzame haveneconomie.

De Nederlandse Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens en de Europese Green Deal stimuleren de zee- en binnenvaart om verder te verduurzamen. Met walstroomvoorzieningen, gunstige haventarieven voor schone zeeschepen en de inzet op een modal shift naar water en spoor, spelen havens hierop in. Hiermee kunnen ze ook 'milieugebruiksruimte' creëren voor activiteiten die al dan niet tijdelijk ‘op slot’ zitten, zoals de stikstof problematiek of met PFAS verontreinigd bagger illustreren. Het kabinet werkt aan een structurele aanpak voor de stikstofproblematiek. De inzet is om op basis van lopende onderzoeken te komen tot een definitief handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie. Niet onbelangrijk, want de huidige onzekerheid leidt tot uitstel of afstel van investeringen in vernieuwing.

Toegevoegde waarde en werkgelegenheid

Overheid, havens en (haven)bedrijfsleven zullen in de jaren twintig volgens minister Van Nieuwenhuizen samen de weg vooruit moeten bewandelen om te komen tot een toekomstbestendig, duurzaam en digitaal havensysteem. "Hierin zit uiteindelijk de toegevoegde waarde en werkgelegenheid voor ons land."

Aanmelden nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van Maritiem Nederland.

Abonneer je nu!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Bent u nog niet bekend met Maritiem Nederland? Vraag dan hier uw proefabonnement aan!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Word ook abonnee!

Neem nu een abonnement en ontvang elke maand hèt vakblad voor de maritieme sector op de deurmat.

Sluit nu een abonnement af

Partners Maritiem Nederland