Alle hens aan dek! | Maritiem Nederland
Nieuws
Hiswa

Alle hens aan dek!



Felix Huizinga | dinsdag 6 maart 2007

In de jacht- en scheepsbouw is het vijf voor twaalf. Als er niet snel iets gebeurt, ontstaat er een vacatureachterstand van 1.000 tot 1.500 banen per jaar.

De Hiswa Vereniging wil jongeren stimuleren voor een maritieme opleiding te kiezen. In de Europahal (standnummer 1.200) staat een swingend Kenniseiland, waar beroeps- en opleidingsmogelijkheden in de watersportindustrie aan bod komen. Ook het mbo, hbo en de TU Delft geven hier acte de présence. De bedrijfstak kampt immers met een groeiend gebrek aan goed opgeleide arbeidskrachten.

 

De vernieuwing in het onderwijs is hier debet aan, onderschrijft Herbert van Oord, manager Scholing & Opleiding van de Hiswa Vereniging. “Er spelen verschillende problemen. In de eerste plaats hebben we een imagoprobleem. Als bedrijfstak zijn we onbekend. Dan is er sprake van een maatschappelijk probleem: jongeren zijn onvoldoende in techniekgeïnteresseerd, ze vinden het vak niet ‘sexy’ genoeg. Het merendeel wil liever de dienstverlening in.

 

Het mbo zou de belangrijkste toeleverancier van arbeidskrachten moeten zijn, maar is te veel bezig met competentiegericht onderwijs. Deze nieuwe onderwijsvorm staat onder druk, want bedrijfsleven en jongeren verwachten eigenlijk meer traditionele vormen van kennisoverdracht. Behalve aan algemene vaardigheden heeft de watersportbedrijfstak nu eenmaal sterke behoefte aan kennis. Als we internationaal moeten concurreren, en dat moeten we, zijn kennis en kunde van cruciaal belang,” benadrukt Van Oord.

 

Opleiding op maat

Vanzelfsprekend speelt de vergrijzing eveneens een grote rol in de afnemende knowhow op de werkvloer. Zo’n 35 procent van de werknemers in de branche is ouder dan 45 jaar. Zij beschikken over de benodigde kennis en ervaring, maar ze stromen de komende jaren onherroepelijk uit. Op dit moment levert het onderwijs een instroom van ongeveer 150 man. Dat is bij lange na niet voldoende. Hoog tijd dus voor een nieuwe aanpak.

 

Van Oord: “De huidige opleidingen binnen het mbo zijn veel te versnipperd. Er zijn maar liefst zeven opleidingen, waaronder Motortechniek, Interieurbouw, Metaalschilder en ga zo maar door. Wij willen één opleiding op maat, die zowel rekening houdt met wensen en capaciteiten van de leerling als met de vraag uit het bedrijfsleven. We vragen leerlingen dus wat ze willen worden: specialist of allrounder; waar ze willen werken: in de scheepsbouw, jachtbouw of watersportindustrie; en welk opleidingsniveau ze ambiëren. Een aankomendvakman moet tenslotte aan andere eisen voldoen dan iemand die een kaderfunctie nastreeft.

 

Vroeger waren dit aparte studierichtingen, nu zetten we ze bij elkaar in flexibele basisgroepen. Dat is goed voor de kruisbestuiving. Vorig jaar september zijn drie ROC’s, in Sneek, Amsterdam en Rotterdam, van start gegaan met deze nieuwe opleiding Maritieme Techniek. We zien de belangstelling nu al toenemen, bij leerlingen én bedrijven. De brancheorganisaties, NJI, VNSI en de Hiswa Vereniging, werken nu samen op het gebied van onderwijsbeleid. Dat is nieuw, om niet te zeggen revolutionair! Door die samenwerking versterken wij elkaar en daar varen we alledrie wel bij. De eerste resultaten ervan zijn al zichtbaar. Natuurlijk raak je wel eens een leerling kwijt aan de scheepsbouw, maar andersom gebeurt dat ook.”

 

Leuke klussen

De Hiswa vraagt nog op een andere manier aandacht voor het belang van goede opleidingen en stages. Net als voorgaande jaren gaat tijdens de openingsdag, op 6 maart, een onderscheiding naar het Opleidingsbedrijf van het Jaar, waarvoor drie bedrijven zijn genomineerd. Jansma Jacht in Sneek is er één van.

 

Het bedrijf bemiddelt in verkoop van schepen, biedt luxe schiphuizen te koop en te huur aan, repareert en verhuurt schepen, bouwt schepen af, beschikt over doe-het-zelfloodsen en winterberging. Verkoopmanager Eric Huis in ’t Veld kiest bewust voor jonge werknemers. “Dat gebeurt in goed overleg met het ROC, hier in Sneek. We hebben momenteel twee jongens rondlopen en zijn op zoek naar een derde. Goed personeel met ervaring is verschrikkelijk moeilijk te krijgen. We zochten laatst een nieuwe kracht op het gebied van scheepselektronica. We kregen twee reacties, maar beide kandidaten waren ongeschikt. We zullen het dus van een nieuwe lichting moeten hebben.”

 

Watersportliefhebbers komen bij Jansma in de botenhemel terecht. Ze bedienen de kraan, varen schepen om, voeren reparaties uit, assisteren bij de verkoop van gebruikte schepen, geven service in de winterberging en gaan mee naar beurzen, waar ze helpen bij de standbouw. Het mooist vindt bijna iedereen de afbouw op maat van nieuwe schepen, customizen in goed Fries. Leermeester en mentor Oebele Popma weet er alles van: “Dat zijn natuurlijk de leuke klussen, maar het schoonhouden van de werkplaats en de showroom hoort er ook bij. Ik zie nog steeds een kloof tussen opleiding en praktijk, maar er zit beweging in. Omdat leerlingen beurtelings hier werken en naar school gaan, ontstaat er bij onderlinge terugkoppeling een goede wisselwerking. Ze hebben hier unieke mogelijkheden, want ze mogen in principe alles. Ik ben chef werkplaats, dus ik zit er bovenop.”

 

Popma neemt ons mee naar de - inderdaad - brandschone werkplaats, waar Rindert Walinga een nieuwe radio in een sloep monteert. “De oude was natgeregend.” Hij schudt zijn hoofd over zoveel verspilling. Rindert heeft het naar zijn zin bij Jansma. “Ik ben pas begonnen met polyester. Dat is mooi werk. Ik vind motoren ook gaaf, maar dat polyester… Ik denk dat ik dat het leukst vind.” En op de vraag of hij bij Jansma Jacht wil blijven, luidt zijn antwoord: “Als er een kans is, zeg ik geen nee.”

 

Jong denken

Hoe staat het met de vernieuwing in de branche? Van Oord lijkt er niet helemaal gerust op: “Jachtbouw zit in het Middenen Kleinbedrijf aan de onderkant. Het gemiddeld aantal werknemers ligt rond de zeven. Bij kleine bedrijven komt de instroom traditioneel vanuit de kennissen- en vriendenkring of familie. Dat heeft zo zijn voordelen maar ook een groot nadeel: leren van vader op zoon is meestal niet erg vernieuwend. Voor innovatief denken zijn nieuwe, jonge en goed opgeleide krachten van cruciaal belang. Zij brengen een frisse kijk en nieuwe ideeën mee, noodzakelijk om de vergrijzende markt goed te kunnen bedienen. Twintig jaar geleden was watersport een vijftien meter lange cruiser. Een stalen bak met een motor en zoveel mogelijk mensen erop. Tegenwoordig willen consumenten aan boord maximale luxe voor zo min mogelijk mensen. Er is nieuwe apparatuur, navigatie, GPS, mari-foon, noem maar op.” Het besef dat ‘jonge input’ van belang is voor de branche, is ook doorgedrongen bij Frank Bijvoet, directeur van Bijvoet Watersport in Broek op Langedijk, eveneens genomineerd. “Je moet jonge mensen een kans geven,” luidt zijn lijfspreuk. Bijvoet wil rustige, allround-leerlingen die de techniek ‘voelen’. Aan de andere kant weet hij als geen ander waar een stagiair behoefte aan heeft, want zelf heeft hij zijn hts-opleiding Scheepsbouw nog niet zo lang achter zich. Frank is zelf mentor en volgt zijn mensen op de voet. “Het is inderdaad treurig gesteld. In een mboklas Operationele techniek zitten slechts dertien leerlingen. In het hbo is het al niet anders. Daarnaast gaat het niveau van de leerkrachten achteruit. Ze blijven, om het maar eens ongenuanceerd te zeggen, steken in hun eigen praktische verleden. Er zou eigenlijk een potje moeten komen, beheerd door de Hiswa en gevuld door grote werven, om nog meer in opleiding te investeren. Dan kun je stagiair(e)s ook laten rouleren bij bedrijven. Hoewel, niemand gunt de ander een blik in zijn keuken.”

 

Petje af

Bijvoet is onder de indruk van het onderwijsaanbod van de Hiswa. “Een van mijn stagiairs volgt de opleiding Maritieme Techniek. Er ligt een helder en goed doortimmerd plan aan ten grondslag met wel dertig peilmomenten. Star heet dit systeem, waarin tal van kundigheden zijn gevat: van boot omvaren tot winkelactiviteiten. Het werkt uitstekend.”

 

Verder neemt Bijvoet zijn petje graag af voor zijn twee andere stagiairs, van wie er inmiddels één in de winkel werkt en de orderverwerking doet. Derk van Schoorl is een ander verhaal. Op zijn dertiende kwam hij binnen als veger. Hij wilde bij de marine, maar sprak bij de intake zijn mond voorbij door te vertellen dat hij later toch terugwilde naar Bijvoet. Daar zaten ze in Den Helder niet op te wachten. Toen ging hij meteen maar terug naar het watersportbedrijf. Intussen heeft hij zich ontwikkeld tot algemeen installatiemonteur. Bij een groot stalen schip, dat ter renovatie op het droge ligt, heeft hij net de motor gereviseerd. “Je kijkt naar mijn mogelijke nieuwe chef werkplaats,” onthult Bijvoet.

 

De derde gegadigde voor de opleidingsprijs bouwt in het Friese Heeg de zogeheten Kapiteinssloep en motorboot Wajer Osprey. Die laatste was vorig jaar nog Boot van het Jaar. Hettinga-Wajer Jachtbouw haalde al in 2000 de eerste stagiairs van het ROC in Sneek. “Wij zijn daar kind aan huis, dus krijgen we betere stagiairs,” grapt eigenaar Frank Hettinga. “De goeden lopen hier het hele productieproces mee. Naast mezelf zijn er nog twee andere leermeesters. Ze krijgen met alle facetten van de bouw te maken. Hightech en latest state-of-the-art als je naar de Osprey kijkt en ambacht pur sang bij de Kapiteinssloep. Ik wil niet alleen de betere stagiairs, wij willen dat ze de beste worden. Vorig jaar heb ik twee man een baan aangeboden. Eentje moet zijn opleiding nog afronden, maar hij weet alvast dat we op hem wachten. Ik zie het niet zitten om hem straks naar Amsterdam te zien vertrekken voor een kunstenaarsbestaan.”

 

Trots en hip

Onder de bezielende leiding van leermeester Wopke Langeraap bouwden twee stagiairs aan een Osprey. Een van hen maakte iedere avond met zijn mobiel een fotootje van de voortgang. Die gebruikte hij voor zijn verslag. “Pure trots was dat, en zo hoort het ook. Wij maken het mooiste van het mooiste, en daar wil je bij horen. Dat is hip en dat moeten we aan de jongeren laten zien. Hier zie je de nieuwste technieken, zoals vacuüm lijmen waarbij we de zwaartekracht in plaats van lijmklemmen het werk laten doen. Onze eigen methode. Maar je werkt hier ook met de beste soorten teak en mahonie die in de timmerplaats op stam liggen te drogen. We zoeken naar mensen die daar warm voor lopen. Want we moeten straks met minder handen meer kwaliteit leveren, dat is de toekomst.”

 

Van Oord beaamt dit. “Zo luidt inderdaad de kern van het verhaal. Daarom hebben we ervoor gestreden om Jacht-bouw toegevoegd te krijgen aan de hboopleiding Scheepsbouw in Delft. Vanaf september dit jaar is het dan ook een specialisatiemogelijkheid. Datzelfde proberen we nu te bereiken in het wetenschappelijk onderwijs. Het is van belang dat het onderwijs zich sterker gaat richten op de vraag vanuit markten. In de jachtbouw is Nederland wereldwijd nog steeds nummer 1 of 2. Daar hoort een onderwijsstructuur bij, waaraan niemand kan tippen. Op onderwijsgebied moet Nederland zich ontpoppen tot een Silicon Valley voor jacht- en scheepsbouw.”

 

www.hiswa.nl

Aanmelden nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van Maritiem Nederland.

Abonneer je nu!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Bent u nog niet bekend met Maritiem Nederland? Vraag dan hier uw proefabonnement aan!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Word ook abonnee!

Neem nu een abonnement en ontvang elke maand hèt vakblad voor de maritieme sector op de deurmat.

Sluit nu een abonnement af

Partners Maritiem Nederland