Achtergrond
Herman IJsseling maakte voor Maritiem Nederland luchtopnames van de Prins Hendrik Zanddijk (foto: Flying Focus)

Texel heeft nieuw duingebied in de Waddenzee


Texel heeft nieuw duingebied in de Waddenzee

John Ekkelboom | vrijdag 22 maart 2019
Baggeren

Aan de Waddenzeekant van Texel is buitendijks een nieuw duingebied van zo’n 200 ha aangelegd. Bagger- en bouwbedrijf Jan De Nul Group mocht dit unieke project uitvoeren. Het gebied met lagune moet niet alleen het achterliggende land tegen het zeewater beschermen maar ook de natuurwaarden ter plekke versterken. De komende vijf jaar neemt het bedrijf tevens het beheer en onderhoud onder zijn hoede.

Ter hoogte van het gemaal Prins Hendrik aan de zuidoostkant van Texel klimmen we de oude dijk op, die vele jaren het achterland heeft beschermd. Daarachter lopen we door het zand naar een hoge duintop. Best vreemd, omdat het eiland tot voor kort alleen duinen kende aan de Noordzeekant. Geert Vanwesenbeeck wijst in beide richtingen langs de dijk, waar de afgelopen maanden in de Waddenzee een nieuw duingebied met een lengte van ruim drie kilometer is aangelegd. Hij is projectleider bij Jan De Nul Group, het Luxemburgse bagger- en bouwbedrijf dat deze opdracht heeft uitgevoerd.

De duinen zijn al grotendeels ingeplant met helmgras. In de verte ligt een lagune die parallel loopt met de duinstrook en van de Waddenzee deels is afgescheiden door een zandrug, de zogenaamde Strandhaak. Rondom deze lagune zijn stipjes te zien van groepen vogels die zich in deze nieuwe natuur blijkbaar al meteen thuis voelen.

Natura 2000

De dijk is in 2006 tijdens een periodieke toetsing afgekeurd, vertelt Robin Witkamp. Als contractmanager van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) – de opdrachtgever van dit project op Texel – werkt hij nauw samen met Vanwesenbeeck. “We moesten de dijk dus gaan versterken. Op de reguliere manier betekende dat twee meter verhogen en een strook landinwaarts van bijna 40 meter opofferen voor de steunberm om de dijk stabiel en stevig te krijgen. De gemeente Texel vroeg ons toen of het mogelijk was versterking aan te brengen met buitendijkse duinen, zoals HHNK dat eerder heeft gedaan bij de Hondsbossche en Pettemer zeewering tussen Camperduin en Petten.”

“Hier bij Texel gaat het om een Natura 2000-gebied en daar gelden strengere wetten. Je mag er alleen iets doen dat meerwaarde heeft in lijn met de Waddenzee-doelstellingen. Naast zekerheid voor de natuur moet bovendien het karakter van Texel behouden blijven. Met die voorwaarden heeft het hoogheemraadschap rekening gehouden en die zijn ook vastgelegd in het contract met de aannemer.”

Diverse baggeraars hadden zich ingeschreven voor dit project. Uiteindelijk viel de keuze op Jan De Nul vanwege de beste prijs/kwaliteitverhouding volgens de principes van de Economisch Meest Voordelige Inschrijving (EMVI). Vanwesenbeeck noemt zandverstuiving en kwel als belangrijke aandachtspunten die een rol hebben gespeeld bij de beoordeling door de opdrachtgever, in nauwe samenwerking met de gemeente Texel, Rijkswaterstaat, de provincie Noord-Holland, het Waddenfonds en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

‘De waterkering is ongeveer 8,5 m boven NAP met een drietal duintoppen van 11 m’

“Zandverstuiving kan hinderlijk zijn voor het achterland en zoute kwel is slecht voor de gewassen die daar worden geteeld. We hebben via modellen onderzocht hoe zandkorrels zich gedragen bij wind. Uiteindelijk hebben we voor de waterkering korrels van 250 tot 300 mu gebruikt. Helmgras en een drietal stuifschermen van wilgentenen met elk een lengte van 3 kilometer houden het zand tegen. Een vallei tussen duinen en dijk fungeert als een soort zandvanger bij aanlandige wind. Aan de wadkant, waaronder de strandhaak, liggen zandkorrels van 400 mu omdat weer en water hier vrij spel hebben. Grove korrels blijven langer liggen, zodat er minder onderhoud nodig is en de natuur zich beter kan ontwikkelen.”

Zout kwelwater wegpompen

Voor de zandwinning zette Jan De Nul de ‘Bartolomeu Dias’ in, een middelgrote sleephopperzuiger met een lengte van 148 m en een breedte van 30 m, een vermogen van 15.000 kW en een beuninhoud van 14.000 kuub. Het baggerbedrijf kreeg een plek toegewezen vlakbij de Razende Bol ten zuidwesten van Texel in de Noordzee. Omdat de zandkorrels hier te klein bleken, ging Jan De Nul op zoek naar een alternatieve winlocatie. Deze vond het bedrijf zo’n 37 kilometer verderop tussen Texel en Vlieland. Bodemmonsters toonden aan dat deze plek zeer geschikt was. Op 20 juli 2018 kon het baggeren beginnen en na 480 vrachten was op 6 december de klus geklaard. In totaal haalde de Bartolomeu Dias 5 miljoen kuub zand naar boven, waarvan ongeveer 10 procent grove korrels voor het gedeelte dat in contact staat met de Waddenzee.

Vanwesenbeeck: “Via drijvende rubberen en op land stalen leidingen loste het schip het natte zand op de plek van bestemming. Ter voorkoming van doorlekken van het zoute water naar de polder, hadden we tevoren een horizontaal drainagesysteem aangebracht. Om de 100 meter stonden pompen om dat kwelwater naar de Waddenzee te verplaatsen. De leidingen vanaf het schip hebben we zo kort mogelijk gehouden. Het gevolg was wel dat we de twee koppelpunten vanaf de uiteinden van het tracé diverse keren over de lengte moesten verplaatsen. Dat betekende uiteraard extra werk maar daardoor is de persproductie van het schip maximaal en heb je zo min mogelijk leiding op het land liggen. Zo konden bulldozers vrij snel daarna het zand in de gewenste vorm brengen volgens het prachtige ontwerp van landschapsarchitecten Feddes/Olthof. De waterkering is ongeveer 8,5 m boven NAP met een drietal duintoppen van 11 m. Op zo’n hoge duintop staan we nu.”

Een groot gedeelte van het nieuwe 200 ha tellende gebied – ongeveer een derde deel hiervan ligt onder water – is ingeplant met helmgras. Dit inplanten kon pas gebeuren nadat bulldozers grote delen van het duingebied hadden vormgegeven. Om te voorkomen dat in de tussentijd die duincontouren zouden verwaaien, spoot Jan De Nul er in water opgeloste papiercellulose over. Ongeveer 3 miljoen liter is er uitgereden. Iets verderop waar het gebied nog kaal is, raapt Vanwesenbeeck een stukje bovenlaag van de duin op. Het ziet eruit als een klein zandkoekje.

‘Met het transplanteren van kwelderplaggen versnellen we de natuurontwikkeling’

Hij licht toe dat het gerecycled papier is dat na het inplanten van het helmgras gaandeweg spontaan zal verteren. “En we vullen niet het hele gebied met helmgras. Het zand moet ook kunnen verstuiven. Duinen hebben graag dat zand beweegt. Dan worden ze hoger en robuuster. Overigens planten we aan de kant van de Waddenzee in het duingebied geen helmgras. Wel hebben we rondom de lagune kwelderplaggen neergelegd. Die hebben we geoogst vlakbij de NIOZ-haven, in het getijdengebied waar nu duin ligt. Met deze kweldertransplantatie versnellen we de natuurontwikkeling.” 

Zoeter water

Het project op Texel verkeert nu in de afrondingsfase. Binnenkort worden er nog een fietspad en wandelpad aangelegd en een uitkijkpunt gebouwd. Slechts een klein gedeelte van het gebied zal straks toegankelijk zijn voor het publiek. Naast veiligheid voor het achterland staat natuurontwikkeling immers centraal. De hoop is dat er zich een goede biotoop ontwikkelt voor het voedsel van wadvogels, zoals kluut, bontbekplevier, scholekster en bergeend die het vaak moeilijk hebben. Maar voor Jan De Nul is het werk na de bouwfase nog niet voltooid. In het contract staat dat het baggerbedrijf de komende vijf jaar het gebied ook gaat beheren, vertelt Vanwesenbeeck.

“Onze milieuafdeling zal met externe hulp de natuurontwikkeling volgen en kijken waar planten en vogels zich vestigen. Ook gaan we de waterhuishouding in de achterliggende polder via peilbuizen controleren. De verwachting is dat daar zoeter water ontstaat, wat een positief effect zal hebben op landbouwgewassen. In het Waddengebied plaatsen we een golfmeetboei die golven, wind en stroming meet. Die meetgegevens combineren we met de beweging van het zand om daar meer inzicht in te krijgen. Blijkt er ergens opnieuw zand nodig te zijn, dan laten we een schip een lading halen. Het mooie is dat deze waterkering makkelijk is te onderhouden en aan te passen, waarmee die een duurzaam karakter heeft.”

Aanmelden nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van Maritiem Nederland.

Abonneer je nu!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Bent u nog niet bekend met Maritiem Nederland? Vraag dan hier uw proefabonnement aan!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Word ook abonnee!

Neem nu een abonnement en ontvang elke maand hèt vakblad voor de maritieme sector op de deurmat.

Sluit nu een abonnement af

Partners Maritiem Nederland