Achtergrond
Nico van Dooren: 'Op Maasvlakte 2 zijn volop locaties voor nieuwe activiteiten.' (foto: Bart Stam)

Havenbedrijf Rotterdam kiest voor brede aanpak


Rotterdam: energietransitie op alle fronten

Bart Stam | woensdag 6 februari 2019
Havenbedrijf Rotterdam, MET Event

Uiteraard kan Rotterdam als grootste haven van Europa niet achterblijven als het gaat om energietransitie. “We willen in 2050 CO2-neutraal zijn,” aldus Nico van Dooren, directeur Energy and Industry. “Recente studies laten zien dat dat mogelijk is.” Het vierde en laatste deel in een serie artikelen over energietransitie in de Nederlandse zeehavens.

De laatsten zullen de eersten zijn. Vandaar dat wij deze serie over energietransitie in de Nederlandse zeehavens afsluiten met Rotterdam dat met een jaarlijkse op- en overslag van zo’n 470 miljoen ton per jaar de grootste haven is van Europa – en dus van Nederland. Maar Rotterdam is tevens een zeehaven die door zijn omvang en sterke petrochemische industrie en energiesector verantwoordelijk is voor bijna twintig procent van de totale Nederlandse CO2-uitstoot, ofwel 31 miljoen ton per jaar.

>>> Ontmoet Nico van Dooren op het Maritime Energy Transition Event op 14 maart in Rotterdam. Vergroot uw netwerk, wissel kennis uit en creëer leads voor duurzame business.

Voor Nico van Dooren is het dan ook niet zo moeilijk voldoende onderwerpen te vinden voor zijn lezing tijdens het tweede MET-Event op 14 maart in Rotterdam. De ingenieur weg- en waterbouw en milieukunde zou er bij wijze van spreken dagen over kunnen spreken.

CO2-neutrale haven

“Sinds de officiële start van ons programma 2,5 jaar geleden is energietransitie een steeds belangrijkere rol gaan spelen in mijn werkzaamheden”, zegt Van Dooren. Logisch, want de Rotterdamse industrie moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95 procent hebben verminderd ten opzichte van 1990. Daarvoor is volgens hem een breed scala aan maatregelen en innovaties nodig om in fasen over te schakelen van fossiele grond- en brandstoffen als steenkool en ruwe olie naar biobrandstoffen, duurzame elektriciteit en hergebruik van afvalstoffen.

Van Dooren: “Uit twee recente studies van het Wuppertal Institut blijkt dat we halverwege deze eeuw een CO2-neutrale haven kunnen zijn. Daarvoor moeten we wel alle middelen inzetten. Vandaar dat we inmiddels samen met bedrijven aan circa vijftig kansrijke projecten voor de korte, middellange en lange termijn werken, verdeeld in zeven hoofdthema’s.” Dit zijn biomassa als grondstof, grootschalige elektrificatie en waterstof, alternatieve brandstoffen, energie-efficiëntie, energie-infrastructuur, hernieuwbare energie en de circulaire economie.

‘Om in 2050 een CO2-neutrale haven te zijn zullen we alles uit de kast moeten halen’

Drie stappen

Van Dooren legt uit dat de energietransitie in de Rotterdamse haven uit drie fasen bestaat. “Het rapport ‘In drie stappen naar een duurzaam industriecluster Rotterdam-Moerdijk’ beschrijft hoe de industrie kan omschakelen. Stap een is dat de bestaande industrie efficiency-maatregelen neemt, restwarmte wordt gebruikt om woningen en kassen te verwarmen en CO2 wordt afgevangen en opgeslagen onder de Noordzee. Hier valt nog veel winst te behalen. Overigens krijgt het World Port Centre, ons hoofdkantoor aan de Wilhelminakade, zijn warmte van de AVR, de Afvalverbranding Rijnmond. Tegelijk moet veel werk verzet worden om allerlei duurzame technieken te ontwikkelen en te kunnen opschalen.”

Stap twee is volgens Van Dooren verandering van het energiesysteem. “In plaats van olie en gas te gebruiken voor verhitting, kan de industrie overstappen op elektriciteit en waterstof. Waterstof wordt nu gemaakt uit aardgas, maar kan ook met (groene) stroom worden gemaakt uit water. Stap drie is het vervangen van fossiele grondstoffen door biomassa, afvalrecycling en gebruik van duurzaam geproduceerde waterstof.”

Elektrische binnenvaartschepen

Omdat hij tijdens het MET Event natuurlijk niet alle thema’s kan behandelen, wil Van Dooren zich vooral richten op de duurzame logistieke keten. Een belangrijk onderdeel hiervan zijn elektrisch aangedreven binnenvaartschepen. “Jaarlijks meren hier zo’n 100.000 binnenvaartschepen af. Deze schepen varen nu op dieselbrandstof of gasolie en stoten daarbij kooldioxide, fijnstof, NOx en SO2 uit.’’ Hij vervolgt: “Als havenbedrijf zoeken we naar manieren om de emissies flink te reduceren, bijvoorbeeld met elektromotoren. Dat kan door aan boord grote accu’s in containers te plaatsen. Het idee is dat deze binnenvaartschepen op overslagterminals langs de vaarroute, waar ze sowieso al laden en lossen, hun lege accu’s omwisselen voor volle exemplaren.”

Uiteraard moet de infrastructuur hiervoor nog helemaal op poten worden gezet, net als het plaatsen van elektromotoren in de binnenvaartschepen. “Vandaar dat we ons eerst richten op Nederland. We zijn hierover in gesprek met partijen als Engie, Wärtsilä, Eneco, CCT, Heineken en ING. Ik hoop dat veel scheepeigenaren, reders en verladers zich aansluiten.”

Niet alleen voor de binnenvaart, ook voor zeeschepen ontplooit Havenbedrijf Rotterdam nieuwe initiatieven. “We geven al korting op het havengeld aan schepen die schone brandstoffen gebruiken, via de Environmental Shipping Index (ESI). Nieuw is de Stimuleringsregeling Klimaatvriendelijke Scheepvaart. Tot 2022 stellen wij vijf miljoen euro beschikbaar voor bijvoorbeeld reders, verladers, brandstofproducten en motorenfabrikanten. Voorwaarde is dat zij brandstoffen ontwikkelen of aanbieden die de CO2-uitstoot met minimaal vijftig procent naar beneden brengen en in Rotterdam worden gebunkerd.”

Energie-eilanden

Samen met TenneT en Gasunie wil Havenbedrijf Rotterdam ook het transport van elektriciteit uit offshore windparken efficiënter aanpakken. “De komende jaren zal Nederland veel nieuwe windparken bouwen op de Noordzee. Nu leggen de bouwers per windpark een gelijkstroomkabel aan naar de wal, maar naar mate de parken verder van de kust komen te liggen moet dat anders. Bijvoorbeeld door tussen deze nieuwe windparken een kunstmatig eiland te bouwen waar de geproduceerde elektriciteit samenkomt. Vanuit zo’n eiland kun je een grote stroomkabel aanleggen naar het vasteland, dat scheelt enorm in de kosten. Maar zo’n eiland zou uit deze elektriciteit ook grote hoeveelheden waterstof kunnen produceren, om die via pijpleidingen aan land te brengen.”

Ook in het eigen havengebied wil Rotterdam doorgaan met de uitbreiding van windenergie. “We hebben momenteel al 200 MW aan windturbines in ons havengebied staan, maar willen dit in 2020 uitbreiden naar 350 MW. Dat lijkt erg snel maar dat doen we onder meer door de turbines op De Slufter te vervangen door nieuwe, grotere eenheden die op 12 februari in productie zijn gegaan. Daarnaast komen er ook windturbines op de zeewering van Maasvlakte 2.”

CO2-opslag noodzakelijk

Wil de Rotterdamse haven op korte termijn de CO2-uitstoot terugdringen dan is het volgens Van Dooren nodig om te beginnen met het afvangen, transporteren en opbergen van CO2 uit het havengebied naar lege aardgasvelden op de Noordzee. “We willen dit doen voor industrieën die door de aard van hun productieproces niet in staat zijn op korte termijn over te stappen op duurzame alternatieven. Ook hier moet de infrastructuur nog moet worden ontwikkeld.”

‘Bestaande tankopslagparken krijgen een nieuwe bestemming in de opslag van duurzame energie’

Onder de intrigerende naam Waste to Chemicals wil het havenbedrijf samen met de bedrijven Air Liquide, Nouryon en Enerkem een fabriek gaan bouwen die uit 360.000 ton niet-recyclebare afvalproducten jaarlijks zo’n 220 kiloton groene methanol gaat produceren.

Voldoende ruimte

Van Dooren is ervan overtuigd dat de Rotterdamse haven voldoende ruimte heeft voor alle nieuwe activiteiten. “Op Maasvlakte 2 zijn voldoende locaties voorhanden. Daarnaast zullen we in de haven de komende decennia ongetwijfeld een verschuiving gaan zien, bijvoorbeeld door de toenemende elektrificatie. Ik kan mij voorstellen dat bijvoorbeeld tankopslagparken een nieuwe bestemming krijgen in de opslag van duurzame energie.”

Aanmelden nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van Maritiem Nederland.

Abonneer je nu!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Bent u nog niet bekend met Maritiem Nederland? Vraag dan hier uw proefabonnement aan!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Word ook abonnee!

Neem nu een abonnement en ontvang elke maand hèt vakblad voor de maritieme sector op de deurmat.

Sluit nu een abonnement af

Partners Maritiem Nederland