‘Boost helpt de vonk te ontsteken’ | Maritiem Nederland
Achtergrond
Berend van de Kraats: 'De Marine laat me uitvaren zonder te weten waar ik mee terugkom.'

Onderzeebootcommandant over zijn nieuwe missie OceansX


‘Boost helpt de vonk te ontsteken’



Lennart Kik | maandag 6 juli 2020
Marine

Onderzeebootcommandant Berend van de Kraats staat aan de wieg van een nieuwe manier van werken en denken bij de Marine (en daarbuiten). Het vitaliteitsprogramma onder de naam ‘Das Boost’ gaf de bemanning meer verantwoordelijkheden en meer ruimte voor eigen initiatief aan boord. In september 2019 kreeg hij toestemming om een jaar ‘buiten te spelen’. “OceansX is mijn volgende missie. De Marine laat me uitvaren zonder te weten waar ik mee terugkom. Maar wel vanuit het vertrouwen in beweging die een missie altijd de moeite waard maakt.”

Als er één ding is waar Van de Kraats in uitblinkt, dan is dit het motiveren van mensen. Dat zat er al vroeg in. Vanaf zijn achtste woonde hij enkele jaren in Taiwan, waar hij op een Amerikaanse school terechtkwam en verzot raakte op basketbal. Eenmaal terug in Nederland was de teleurstelling groot dat er nergens in de buurt basketbalveldjes te bekennen waren. Niet voor één gat te vangen besloot hij er zelf een te bouwen. Hij fietste de hele stad af op zoek naar een ring, een constructie en een lasser. “Ik was trots als een pauw toen het af was. Maar toen besefte ik dat het moeilijkste nog moest komen: andere mensen bewegen ongedwongen met me mee te laten doen.”

Dit werd een rode draad in zijn leven. Fast forward naar 2016 wanneer Van de Kraats op het idee komt van het vitaliteitsprogramma Das Boost. “Als commandant van Zr.Ms. Walrus werd ik beter op de hoogte gehouden van de status van de dieselmotoren dan die van de bemanning. Dat stond haaks op mijn ambities. Ik wilde weten hoe zij zich voelden en wat varen op een onderzeeboot met hen deed. Wat doet het met het menselijk lichaam als je met 62 man op 67 meter zeven weken aaneengesloten onder het wateroppervlak zit?”

Doel van Das Boost was het optimaliseren van het menselijk potentieel door middel van voeding, beweging en slaap. Het project leverde niet alleen fittere mensen op, maar ook een grotere betrokkenheid van de bemanning, waardoor ruimte ontstond voor nieuwe initiatieven om anders te gaan werken. Langzaam verschoof het accent naar een ‘vitale werkomgeving’ met meer ruimte voor eigen initiatief voor de bemanning.

Toen Zr.Ms. Walrus in groot onderhoud ging, had Van de Kraats tijd om ‘Boost’ (zoals het programma nu heet) verder te ontwikkelen en door te voeren bij verschillende Defensieonderdelen, waaronder de Marechaussee en de Luchtmobiele Brigade. De nieuwe slogan ‘Missiementaliteit in vredesbedrijfsvoering’ past bij de beweging naar een adaptieve krijgsmacht (bedoeld om Defensie wendbaarder te maken, LK).

‘De Marine geeft me vertrouwen en laat me uitvaren zonder te weten waar ik mee terugkom’

Tijdens zijn commando merkte Van de Kraats dat het potentieel van mensen in principe onbegrensd is, maar de systemen waarin ze gevangen zitten niet. “Ik ben naar admiraal Kramer gegaan, met de vraag om mij weer op missie te sturen. Een missie buiten Defensie. OceansX moet een beweging worden waarin menselijk potentieel ten goede komt aan organisatie overstijgende complexe problemen, zoals CO2-reductie.”

– Het is snel gegaan. Het eerste project vond plaats op een onderzeeboot met 62 mensen. Je had fittere mensen aan boord en kon uiteindelijk toe met minder maar beter inzetbare mensen.

Van de Kraats: “Dat was geen doel op zich. Een onderzeeboot is een technocratische omgeving. Je moet de juiste man bij de waterdichte deur hebben. Als je die niet hebt, ben je onveilig. Maar de protocollen die je moet afvinken, kunnen wel de basis voor een gesprek zijn. Dit programma heeft de vraag ‘hoe voel je je’ teruggebracht bij de bemanning. Dat leidde weer tot vragen als ‘wat houd je bezig en wat ga je er zelf aan doen’. Personele schaarste en obsoleet materieel zijn aan de orde van de dag als je op een drijvend platform op zee zit. Daardoor moesten we ons continu aanpassen aan de omstandigheden. Het mooie is dat je daarna wel missies kan uitvoeren met een minder grote vaste bemanning.”

– Daarna is het balletje gaan rollen. Als dit werkt aan boord van een onderzeeboot, waarom zou het niet werken bij de Onderzeedienst of bij de Luchtmobiele Brigade?

“Elke commandant is in staat om te ‘boosten’. Het is wel belangrijk om hier een soort ‘brand’ van te maken, om mensen die er in eerste instantie niet aan toe komen een beetje op weg te helpen. Dat heeft Boost nu bij 17 Defensie-eenheden voor elkaar gekregen, die allemaal een missiementaliteit in vredesbedrijfsvoering hebben. In elk individu zit een vonkje. Boost helpt alleen dat vonkje te ‘ontsteken’ in een organisatie waar mensen in eerste instantie misschien denken ‘mij niet gezien, daar ga ik niet aan beginnen’. Het gaat erom het menselijk potentieel te matchen met de adaptieve ambities. Je kan wel beleid maken, maar dat is nog geen beweging. Dat is wat Boost dus doet.”

Wat doet het met het menselijk lichaam als je met 62 man op 67 meter zeven weken aaneengesloten onder het wateroppervlak zit? Foto: Mediacentrum Defensie. Tekst gaat verder onder de foto.

“Dan kom ik bij de volgende stap: er zijn veel dingen waarbij we onze verantwoordelijkheid te klein inschalen. Waarom ben ik als commandant alleen verantwoordelijk voor mijn boot en de bijzondere inlichtingen, waarom houden we bijvoorbeeld niet ook rekening met de biodiversiteit als we onderwater varen? Er is nog zoveel maatschappelijke verantwoordelijkheid op te pakken dat de beweging slechts een middel is om dat potentieel los te weken en te verbinden. Zo komt Boost ook terug in de stichting OceansX. De naam verwijst naar de oceaan waarin alles met elkaar verbonden is. We moeten mensen de energie weer terug laten vinden om zelf op pad te gaan.”

– Veel mensen snappen het idee van jullie CO2-reductie project (Oceans1). Is het oplossen van maatschappelijke problemen met elkaar niet te hoog gegrepen?

“Klimaatverandering is een onomstotelijk groot maatschappelijk thema wat veel mensen bezighoudt. Reductie van CO2-uitstoot in de maritieme sector is daar een gevolg van waar we zelfs met elkaar beleid over hebben gemaakt. Met Oceans1 zorgen we voor een gezamenlijke beweging en bieden we ruimte aan iedereen die hier, vanuit intrinsieke motivatie, aan wil bijdragen. Het mooie van beweging is dat het bij te sturen is. Mochten we er volgend jaar achter komen dat we op het verkeerde spoor zitten, dan sturen we bij. Bij tegenvallers in een business case of samenwerking is dat veel lastiger. Ik heb er alle vertrouwen in dat we op deze manier alle maatschappelijke problemen in minder tijd, met minder middelen effectiever kunnen oplossen. ‘Oplossen vanuit beweging’, noemen we dit.”

– Maak het eens concreet.

“Oceans1 is een wedstrijd tussen vaartuigen die strijden om de meeste CO2-reductie. Behalve vijf marineschepen doen er ook twee politieboten, een Deens marineschip en een Deense ferry aan mee. Nog niet eens alle schepen zijn ingelogd op de platforms. En nu al zien we uit de data feedback dat een Oceangoing Patrol vessel (OPV) met zijwind vaak roerhoekcorrecties gebruikt. Hierover is binnenkort een grappig filmpje met het advies om geen roerhoek te gebruiken beschikbaar. Als je twee assen hebt met bakboord op 62 omwentelingen en de andere op 58 omwentelingen, scheelt dat 3 procent CO2. Een super tastbaar verhaal van een data-analist aan een operator (peer-to-peer). Dat is geen verdienste van Oceans1, maar bereik je doordat mensen vanuit intrinsieke motivatie hiermee bezig zijn. Vervolgens kom ik tussenbeide. ‘Het gaat hier niet zozeer om CO2-reductie maar om júllie als team’, zeg ik dan. Dit geeft mensen motivatie om opnieuw op reis te gaan en maatschappelijke problemen, welke dan ook, op te lossen.”

ZELF DEELNEMEN AAN DE CO2-REDUCTIE CHALLENGE VAN OCEANS1?

Oceans1 is in staat om elke bemanning op elk moment in de challenge op te nemen. Schrijf je in door een mail te sturen naar info@oceansx.nl of via www.oceansx.nl/oceans1. Het is ook mogelijk om bemanningen te sponsoren! Voor meer informatie over de mogelijkheden neem contact op via info@oceansx.nl.

Of kijk alvast het animatiefilmpje over de challenge

 

– Heb je weerstand moeten overwinnen?

“Wanneer je als jongste officier aan boord komt heb je soms het gevoel dat je misschien wel weet welke koers de beste is, maar dat de commandant dat niet ziet of niet wil zien. Je past je aan en dat is heel logisch. Hij heeft immers de verantwoordelijkheid om iedereen weer veilig terug te brengen. Het zal voor iedereen herkenbaar zijn dat je daarmee moet leren omgaan. Als je vervolgens een beweging wil beginnen om maatschappelijk geïntegreerde doelen na te streven, moet je misschien wel een beetje gek zijn om dat naar je toe te trekken.”

– Wanneer is de motivatie ontstaan om dit naar je toe te trekken?

“Door wat ik gezien heb aan boord, heb ik een onbegrensd vertrouwen gekregen in het potentieel van mensen. Toen ik als commandant vroeg ‘waar moeten we heen’, kreeg ik binnen drie minuten vijf uitstekende ideeën van mensen van wie je het helemaal niet zou verwachten. Als je op die manier met mensen omgaat, kun je in overvloed leven en komt het op je af. Met OceansX ga ik nog een stap verder. Het is een positief uitnodigende beweging. Ik heb een onuitputtelijk vertrouwen in de mensen om me heen. Niemand komt naar deze planeet om de boel systematisch te verneuken. Vervolgens geloof ik in beweging in plaats van impact. Je kan het nooit met me oneens zijn, je kan alleen maar geïnspireerd raken en meegaan óf ervoor kiezen niet bij mij aan boord te stappen.”

‘OceansX moet een beweging worden waarin menselijk potentieel ten goede komt aan maatschappelijke problemen, zoals CO2-reductie’

“Over weerstand gesproken: op een gegeven moment moest ik bij de commandant van de Onderzeedienst komen. ‘We hebben hier vier boten te vullen’, zei hij. ‘Een beetje concurrentie is goed tussen de boten, maar het is niet de bedoeling dat ze allemaal naar jouw boot willen. Je maakt het te groot, houd er maar mee op.’ Mijn mede-commandanten meenemen in het succes van Boost was misschien wel de moeilijkste opgave en dat is maar gedeeltelijk gelukt. Omdat het te dichtbij was, was het heel lastig om dit over te brengen naar mijn collega’s. Het was een stuk eenvoudiger om naar de Luchtmobiele Brigade te gaan met de boodschap ‘misschien werkt het hier ook’.”

– Had je ook supporters van het eerste uur?

“Supporters is een groot woord. Je moet het zelf doen, in verbinding met je omgeving. De eerste supporter was Fred Sotthewes, tot vorig jaar verantwoordelijk voor de regie op de transitie in de krijgsmacht. Hij heeft mij de ruimte gegeven om Boost te maken wat het nu is. Zonder vooraf te weten hoe het zou eindigen. Ook Rob Verkerk (commandant zeestrijdkrachten tot 2017, LK)  was van het begin af aan op de hoogte. Hij nam de tijd om een keer van gedachten te wisselen en gaf op gepaste momenten een knipoog en een schouderklopje. Maar altijd eindigde hij met ‘Berend, als het een goed idee is dan kom je er wel.’ Waarmee hij mijn eigen rol duidelijk benadrukte. En de reden dat ik nu deze kans krijg is dat admiraal Kramer zegt: ‘Berend, je zal er wel goed over nagedacht hebben. Ik zie het nog niet helemaal, maar ik wil je wel de ruimte geven.’ Daar ben ik hem uiteraard heel dankbaar voor.’’

– Het onderzoek naar vitaliteit helpt bij het opstellen van de specificaties voor de nieuwe onderzeeboten. Heb je daar een voorbeeld van?

“Op een gegeven moment hebben we heel intensief slaap gemeten aan boord, met behulp van ECG’s en gegevens over de slaapduur. Voldoende slaap is belangrijk om een missie van zeven weken te kunnen volhouden. Hoe kunnen we het slaappatroon optimaliseren? En hoe moeten we omgaan met licht aan boord? Als je van wacht komt, is het de bedoeling dat je heel snel je bed opzoekt. Op wacht moet je nog fris zijn en daarna moet je gaan slapen. Als je alleen blauw licht hebt tijdens de wacht, is het niet eenvoudig de slaap te vatten. Misschien kunnen we in de loop van die zes uur de schermen langzaam laten dimmen, zodat je aan het eind van de wacht wat rustiger bent. Ook kunnen we een slim leefklimaat creëren, waarbij de temperatuur wordt aangepast aan werken, eten en rusten. Dit soort design principles krijgen een rol bij het formuleren van de ontwerp-eisen voor de nieuwe onderzeeboten door DMO.”

– Helpt de spelvorm die is gekozen voor Oceans1 om mensen over de streep te trekken?

“Jazeker. Naast gamification zijn er drie andere aspecten. We maken gebruik van data science om de deelnemers feedback te geven, we delen onze kennis via het platform en tot slot monitoren we de houdingen en het gedrag van de bemanning. We laten zien welke verschuivingen optreden in de manier waarop ze over hun ecologische footprint praten. Om daadwerkelijk data te ontvangen van een onderzeeboot is nogal wat. Ook het delen van positiedata en gegevens over brandstofgebruik van commerciële schepen ligt gevoelig. We hebben de infrastructuur van Defensie gebruikt om te zorgen dat dit op een veilige manier mogelijk is. Het analyseren van de data en de correctie voor strooms- en windinvloeden willen we op een open innovatiemanier doen, de data moeten immers voor iedereen beschikbaar zijn om te zorgen dat we de doelstellingen halen.. Het doel is dat we als maritieme sector de deuren meer naar elkaar openzetten. Vandaar de keuze voor open innovatie.”

De deelnemers aan de CO2-reductie challenge krijgen 'a message in a bottle' mee (foto: OceansX). Tekst gaat verder onder de foto.

– Werkt dat in onze traditionele sector?

“De mentaliteit is er en de wil tot innoveren, maar de concurrentie is groot. Dat geldt zelfs voor onderzoeksinstituten die op bepaalde ‘gouden algoritmes’ zitten. Om dit te doorbreken moeten we daar met z’n allen een sociale beweging van maken. De openheid neemt toe. Het is onhoudbaar om dit soort gegevens voor jezelf te houden. In Denemarken zijn ze daar al ver mee. Een bedrijf als Maersk wil over drie jaar de design principles voor een volledig emissieloze vloot presenteren. Ook de Rijksrederij heeft zo’n waanzinnige ambitie voor 2030. Alle manieren om je met elkaar te verbinden en elkaar te ondersteunen zijn nodig. Intussen is het heel begrijpelijk dat mensen dit vanuit hun bestaansrecht niet helemaal spontaan doen. Een positief uitnodigende beweging kan een zetje geven om het toch te gaan doen, binnen de risicogrenzen waar ze zich zelf prettig bij voelen. We kunnen dit naar mijn idee beter oplossen vanuit ‘beweging’ in plaats van weer een co-creatie of een partnership binnen een grotere, maar gesloten, community aan te gaan.”

– OceansX is bereid om hier veel energie in te steken?

“We faciliteren beweging. De eerste vraag zal altijd zijn: hoe kunnen wij jullie helpen? Ik ben hier niet bezig om een eigen imperium op te bouwen, maar om het maatschappelijk potentieel op een vrije en veilig manier het vertrouwen te geven om te gaan ‘bewegen’. Door klein te beginnen, in de vorm van dit soort projecten, kunnen we steeds meer tractie krijgen. Hoe mooi zou het zijn als onze kinderen de keuze krijgen om op deze manier te leren, te werken en bij te dragen aan de oplossing van maatschappelijke problemen? Dat is wat ik de wereld van morgen en overmorgen gun.”

Vijf sociale bewegingen

Naast het project ‘CO2-reductie op zee’ bestaat OceansX uit vier projecten die elk een beweging op gang willen brengen. BoostX (de XL-variant van ‘Boost’) is een tool voor organisaties om mensen in beweging te laten komen vanuit intrinsieke motivatie. Oceans3 bouwt aan een raamwerk waarmee deelnemers de OceansX-filosofie als nieuwe standaard van werken en oplossen kunnen omarmen. Oceans4 is een groeiende verzameling verhalen die mensen vertellen om elkaar ‘in elke fase van hun reizen’ te ondersteunen. Het idee hiervoor ontstond tijdens de recente corona-lockdown. Oceans5 is een beweging die mensen verbindt door en voor water. Ook dit project ‘Water zijn wij’ kent een spelvorm. De krachtigste beweging om waterbeheer in de eigen regio te optimaliseren wint.

 

CV Berend van de Kraats (40)

September 2019-heden: Founder OceansX

2019: People & Culture Manager, Defensie

2015-2019: commandant Zr.Ms. Walrus

2003-2019: Onderzeedienst, Koninklijke Marine

2001-2003: MsC Navigation Technology, University of Nottingham

1998-2001: Koninklijk Instituut voor de Marine

Aanmelden nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van Maritiem Nederland.

Abonneer je nu!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Bent u nog niet bekend met Maritiem Nederland? Vraag dan hier uw proefabonnement aan!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Word ook abonnee!

Neem nu een abonnement en ontvang elke maand hèt vakblad voor de maritieme sector op de deurmat.

Sluit nu een abonnement af

Partners Maritiem Nederland