'Ook sociale innovatie moet aandacht krijgen' | Maritiem Nederland
Carriere

Cees Alderliesten, beleidsadviseur Onderwijs & Arbeidsmarkt Deltalinqs


'Ook sociale innovatie moet aandacht krijgen'



Lennart Kik | maandag 12 april 2021
Havens, Arbeidsmarkt

“De beschikbaarheid van goed geschoold personeel pleit voor Rotterdam”, zegt directeur Bart Leenders over de keuze van Neste om een nieuwe raffinaderij voor hernieuwbare brandstoffen op de Maasvlakte te bouwen. Het gesprek met Cees Alderliesten, beleidsadviseur Onderwijs & Arbeidsmarkt bij ondernemersorganisatie Deltalinqs, laat zien dat de aanwezigheid van goed gekwalificeerde technische medewerkers in het haven- en industriegebied allerminst vanzelfsprekend is. De haven van Rotterdam mag nog zo’n sterke reputatie hebben, jongeren uit de regio staan niet te trappelen om er te gaan werken. “Dit vraagt om permanente aandacht.”

Sinds 2013 houdt Alderliesten zich bezig met arbeidsmarktonderzoek, het vergroten van de bekendheid van de haven onder jongeren en de samenwerking tussen bedrijven en het beroepsonderwijs. Deltalinqs is een effectieve ondernemersorganisatie die 95 procent van de haven gerelateerde bedrijven in ‘Groot Rijnmond’ vertegenwoordigt. Met bedrijven die actief zijn in chemie, petrochemie, energie en in alles wat te maken heeft met de afhandeling van binnenkomende en uitgaande schepen is de ‘achterban’ redelijk overzichtelijk. “Een afspraak namens Deltalinqs maken we pas als we onze achterban hebben geraadpleegd. Dan ligt er meteen een commitment van een groot deel van onze leden”, zegt Alderliesten.

De omvang van de havengerelateerde werkgelegenheid in de regio hangt af van de wijze waarop je ernaar kijkt. Uitgaande van de bedrijven die zich bij Deltalinqs hebben aangesloten houdt Alderliesten het op “90.000 directe banen en nog eens 90.000 indirecte banen die zijn toe te schrijven aan de haven als locatie”. In een eind 2018 verschenen studie in opdracht van Havenbedrijf Rotterdam (‘Het Rotterdam-effect’) komt haveneconoom Bart Kuipers tot een veel hoger aantal banen. Volgens Kuipers zou de haven van Rotterdam verantwoordelijk zijn voor 385.000 banen. Het gaat hier echter ook om banen die in andere landsdelen – tot Zuid Limburg toe – te vinden zijn, voor zover ze de impact ondervinden van de Rotterdamse haven.

–  In de jaren vóór corona was er veel aandacht voor het aantal moeilijk in te vullen vacatures. Hoe is dat beeld nu?

“De Rotterdamse haven is sterk technisch georiënteerd, de meeste vacatures – ook in de maritieme hoek – zijn van technische aard. Het is overal in Nederland lastig om voldoende technici opgeleid te krijgen, ook al zijn we er al ruim twintig jaar mee bezig om dat te promoten. De laatste tijd zien we dat energietransitie en digitalisering weer om een ander type functies vragen. Ook daarvoor vissen we in dezelfde vijver als heel wat andere branches en sectoren. Als haven hebben we daarnaast nóg een handicap. De meeste jongeren zijn weleens bij een garage of een fietsenmaker geweest. Ze hebben een beeld van wat die beroepen inhouden. Van veel haven en industriegerelateerde beroepen hebben jongeren geen weet; daar kiezen ze niet op voorhand voor.”

– Wereldhavendagen, havenberoepenwijzer, Port Rangers in het basisonderwijs – aan initiatieven om jongeren een beeld te geven van de beroepsmogelijkheden ontbreekt het niet. Maar is het genoeg?

“Je zult daar blijvend aandacht aan moeten schenken. Het grote probleem is de onbekendheid van het leven op een schip of van de havenactiviteiten. Bovendien kwamen de werknemers in de haven voorheen uit Rotterdam Zuid, terwijl ze tegenwoordig steeds meer in de regio Voorne-Putten of de Hoekse Waard wonen. Daar vind je veel mond-tot-mond reclame voor de haven, maar die gebieden hebben wel last van demografische krimp. Wil je als haven de toevoer van nieuwe medewerkers op peil houden, dan zul je je wat meer moeten richten op de stad. Rotterdam groeit en verjongt, maar wel met mensen die voor een deel van buiten de regio of van buiten Nederland komen en vaak geen beeld hebben van de haven en industrie. De havenactiviteiten gaan steeds meer richting Maasmonding en vinden fysiek op een grotere afstand van de stad plaats, terwijl we ons verhaal in de stad moeten gaan houden. Vooral daar ligt een uitdaging.”

– Je hoort vaak dat de inwoners van Rotterdam met hun rug naar de haven wonen.

“Daarom moet je zo vroeg mogelijk beginnen. Het gaat ons er niet alleen om dat jongeren bekend worden met de haven als potentiële werkplek, maar vooral met de haven an sich. Ook wanneer je jurist of beleidsambtenaar wordt, moet je naar mijn idee de haven leren kennen. In de komende tien of twintig jaar gaat er in de haven heel veel veranderen. Daar nemen bedrijven nu al besluiten over. Daarom hoop ik dat jonge mensen een beetje benul hebben wat de haven precies doet.”

– De Nederlandse industrie is viezer dan de buitenlandse concurrentie. Dat helpt ook niet.

“Ik praat bewust niet over een slecht imago van de haven en industrie en vies werk. Op het moment dat je daarover begint, heb je het pleit al verloren. Mijn indruk is dat mensen géén beeld hebben van de haven. Overigens is de haven – en zeker het industriecluster – wel de plek waar een grote winst valt te behalen wat betreft de energietransitie. In de promotie van het havenindustrieel complex kun je dat ook gebruiken. De haven is óók de plek waar je als jongere die iets wil betekenen voor de maatschappij het verschil kan maken.”

– Hoe haak je in op de veranderingen die energietransitie en digitalisering teweegbrengen?

“Iedereen realiseert zich dat de banen en de functies van de toekomst anders zijn dan die van nu. Met als gevolg dat scholen – via mij – met het bedrijfsleven in contact willen komen om te horen wat de leerlingen moeten kennen en kunnen om straks die nieuwe banen te gaan invullen. Scholen kijken hierbij graag vier tot acht jaar vooruit, omdat dat de periode is waarin ze lessen ontwikkelen en leerlingen afleveren. De meeste bedrijven kijken niet verder dan drie jaar. Daarna wordt hun toekomst zo ongewis dat ze daar geen uitspraken over kunnen doen."

‘Dat de jongeren de rekening gaan betalen voor de pandemie, staat als een paal boven water’

"Ook in gesprekken over de 21th century skills merk ik dat de belevingswerelden van het onderwijs en van het bedrijfsleven nogal uiteenlopen. Dat moet je bij elkaar zien te krijgen. We zijn nu bezig met het ontwikkelen van een nieuw havenervaringsprogramma. Hiermee kunnen kinderen in het basisonderwijs de haven van nu leren kennen. Maar één ding is zeker: de haven waar ze na hun opleiding mogelijk aan het werk gaan, ziet er weer heel anders uit.”

– Deltalinqs laat jongeren ook kennismaken met de praktijk. De RDM Training Plant is een mooi voorbeeld.

“Zeker voor de beroepen waar het mbo voor opleidt geldt dat studenten het meeste leren in een beroepscontext. Het afgelopen jaar hebben we gemerkt hoe wankel dit concept is. Toen bedrijven met de coronamaatregelen aan de slag moesten of in kleinere bezetting gingen werken, werden deze jongeren als eerste geweerd. Dit terwijl de scholen zeer afhankelijk zijn van de beroepscontext. Daarom is het creëren van locaties als een oefenfabriek of een simulatieomgeving bittere noodzaak, ook al is dit second best in vergelijking met een stage. Aan de ene kant kun je in zo’n omgeving de realiteit op de beste manier benaderen; aan de andere kant blijft het een veilige setting die onafhankelijk is van de primaire processen bij bedrijven.”

– Na één jaar corona weet niemand hoe mbo’ers er voor staan, kopte het FD laatst. Heb jij hier wel zicht op?

“Voor de mbo’ers in de lagere opleidingsniveaus heeft corona een behoorlijke impact. Zij hebben maar twee jaar om een kwalificatie te halen en zitten nu al een heel jaar thuis. De mbo-2 stages of leeropleidingen werden vaak weggeschoven of waren niet invulbaar. Voor de mbo-3 en mbo-4 opleidingen heeft corona ook impact gehad, maar zeker in de haven konden behoorlijk wat stages doorgaan. In de chemie en petrochemie zijn de plekken behoorlijk ingevuld."

Alderliesten tijdens een bezoek aan een van de bedrijven uit de achterban van Deltalinqs (foto: Mirjam Lems/Deltalinqs). Tekst gaat verder onder de foto.

"Voor de havenoperaties geldt een vergelijkbaar verhaal. Ik heb onze achterban gevraagd of ze straks onderscheid gaan maken tussen het jaar van afstuderen. Daar kreeg ik een negatief antwoord op. Bedrijven vertrouwen er op dat het diploma nog steeds hetzelfde niveau heeft als vroeger. Maar dat de jongeren de rekening gaan betalen voor de coronapandemie, staat als een paal boven water.”

– Je hebt veel contacten met de mbo-scholen. Staan ze open voor wensen van bedrijven?

“Ze moeten wel, want het gros van de havenfuncties is op mbo-niveau. In twee-derde van de functies is de gevraagde vooropleiding mbo. Als je het hebt over de tekorten aan personeel en de acties die daarvoor nodig zijn, moet je bij het mbo zijn. Mbo-studenten gaan bovendien vaak in de regio naar school en vinden er ook hun eerste baan. De scholen zijn ook regionaal georiënteerd. Bij hbo’s is dit al een stuk minder.”

– Voor mbo-examens gelden landelijke richtlijnen. Kunnen regionale mbo’s hun eigen accenten plaatsen?

“Natuurlijk is het belangrijk dat het niveau van mbo-3 en mbo-4 overal in Nederland gelijk is. Maar de meeste mbo-studenten gaan naar een regionale ROC en willen hooguit 25 of 50 km reizen naar hun stageplaats en eerste werkplek. Een ander gegeven is dat iemand die solliciteert alleen bij zijn eerste baan gevraagd wordt naar zijn ervaringen binnen het mbo. Waarom laat je een regionale school dan geen afspraken maken met het regionale bedrijfsleven over de standaarden en de inhoud van het onderwijs? Die regionale bedrijven zijn immers de eerste afnemers. Op landelijk niveau is hier de laatste tijd al meer aandacht voor, maar als het aan mij ligt kan dit veel verder gaan.”

– Deltalinqs was één van de eerste partijen die een carrièrestartgarantie introduceerden voor jongeren die kozen voor een opleiding in de techniek. Hoe kregen jullie dit voor elkaar?

“Toen Shell stopte met zijn eigen bedrijfsschool hebben een stuk of vijftien bedrijven in Deltalinqs-verband het voortouw genomen om samen te werken met STC en het Techniek College, twee opleidingsinstituten in de regio. Het Proces en Maintenance College dat hier uit voortkwam (en waar inmiddels veertig bedrijven aan meewerken, LK) richtte zich op de opleiding van operators voor de chemie. Bedrijven gaven leerlingen een garantie op een stageplaats en een mentor. In de begintijd ontvingen ze daarnaast 800 euro per jaar voor school- en boekengeld."

‘De carrièrestartgarantie kunnen we alleen afgeven, doordat er een collectief van bedrijven achterstaat’

"Op een gegeven moment hebben we ook een carrièrestartgarantie geïntroduceerd. Deelname aan de opleiding zagen we niet als eindpunt, maar als de start van de loopbaan van de leerling. Die garantie konden we alleen afgeven, omdat we als collectief van bedrijven opereerden. Geen enkel bedrijf haalt het in z’n hoofd om leerlingen van tevoren, puur en alleen omdat ze zich voor een opleiding ingeschreven hebben, een baan- of een carrièrestartgarantie te geven. Jarenlang hebben we op deze manier 200 operators afgeleverd en de scholen stroomden steeds voller. Op een gegeven moment leek het initiatief aan zijn eigen succes ten onder te gaan. De ‘prestatiebeurs’ hebben we daarom langzaam afgebouwd.”

– Toch krijgt dit concept een vervolg. De afspraken in het Havenleerwerkakkoord uit 2019 zijn van gelijke snit.

“Dit is een van de activiteiten waarover we als Deltalinqs, samen met het Havenbedrijf Rotterdam, het Scheepvaart & Transport College en gemeente afspraken hebben gemaakt, om te stimuleren dat elke jongere die van school afkomt daadwerkelijk naar een baan toe gaat. We richten ons al op 150 tot 200 operators. Daarnaast zijn er volgens arbeidsmarktonderzoek jaarlijks 300 onderhoudstechnici nodig. De bedrijven die hiernaar op zoek zijn, zijn echter zodanig versnipperd dat wij die niet allemaal in onze achterban hebben zitten. Als we daar nog de behoefte van logistieke bedrijven aan toevoegen, zou het in totaal zeker om meer dan 500 technische functies gaan. In het Havenleerwerkakkoord hebben we afgesproken dat we ook bij logistieke bedrijven gaan proberen om daar een carrièrestartgarantie te introduceren.”

– Al enige tijd hamer je op het belang van sociale innovatie. Hoe zorg je ervoor dat bedrijven blijven investeren in vaardigheden en talentontwikkeling van hun werknemers?

“Dat is de grootste uitdaging voor de havenregio. Als we met elkaar succesvol de energietransitie en digitalisering willen doorvoeren, dan moeten we met scholen aan de slag om ervoor te zorgen dat de nieuwe instroom over de juiste kwalificaties beschikt. Maar we zullen ook de huidige medewerkers moeten meekrijgen in de transitie. Er zijn heel veel goed betaalde en prachtige functies in de haven, waar veel mensen soms jaar en dag op dezelfde plek blijven zitten. Hoe zorg je ervoor dat je als havengemeenschap een zekere adaptiviteit bereikt? Bedrijven moeten op een gegeven moment kunnen overstappen naar een andere vorm van werken en de nieuwe functies die hierbij ontstaan. Medewerkers zouden ook niet bang moeten zijn dat hun functie verandert, het zou eerder een nieuwe charme aan het werk moeten geven. Dat is mijn idee van sociale innovatie. Er wordt nu druk geïnvesteerd in vormen van smart shipping, blockchaintoepassingen en andere technologische innovaties die ons leven gaan veranderen, maar uiteindelijk moeten we de mensen ook meekrijgen.”

 CV Cees Alderliesten (51)

2013 – heden: beleidsadviseur Onderwijs & Arbeidsmarkt, Deltalinqs

2008 – 2013: technologie consultant, Kennisinfrastructuur Mainport Rotterdam

2008 – 2011: eigenaar management consultancy bureau De Lift

2005 – 2008: diverse functies bij Pentascope

1997 – 2005: consultant bij Syntens

Opleiding: Public Administration & Public Policy Studies, Erasmus Universiteit (2016). Industrial Design, TU Delft (1993)

Aanmelden nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van Maritiem Nederland.

Abonneer je nu!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Bent u nog niet bekend met Maritiem Nederland? Vraag dan hier uw proefabonnement aan!

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers

Word ook abonnee!

Neem nu een abonnement en ontvang elke maand hèt vakblad voor de maritieme sector op de deurmat.

Sluit nu een abonnement af

Partners Maritiem Nederland