Techniek&innovatie

Grootste Nederlandse marineschip naar West-Afrika


Vuurdoop voor de Karel Doorman

Branche: Marine, Scheepsbouw | Auteur: Bart Stam | Publicatiedatum:

Het had weinig gescheeld of de Karel Doorman was in 2013 gesneuveld zonder één zeemijl te hebben gevaren voor de Koninklijke Marine. Gelukkig wist defensieminister Jeanine Hennis-Plasschaert de verkoop van het gloednieuwe Joint Support Ship (JSS) terug te draaien. Onder massale mediabelangstelling vertrok het grootste Nederlandse marineschip op 6 november uit Den Helder voor zijn eerste grote missie: het afleveren van zo’n 1100 ton hulpgoederen in West-Afrika en de bevoorrading van helikopters en marineschepen ter plaatste.

Het is woensdag 5 november een drukte van belang op de Karel Doorman. Terwijl cameraploegen opnamen maken van het aan boord hijsen van containers met hulpgoederen, staan commandant kapitein-ter-zee Peter van den Berg en eerste officier kapitein-luitenant-ter-zee Jos Bloemen op het imposante helikopterdek de overige media te woord: “We varen eerst naar Southampton om nog honderd ton aan Britse hulpgoederen en zo’n vijftig voertuigen op te halen. Dan staan beide dekken helemaal vol met containers, voertuigen en pallets voor West-Afrika.”

In recordtijd

De Koninklijke Marine moest deze humanitaire missie in recordtijd organiseren. Pas op woensdag 8 oktober kwam het bericht dat de ministers Hennis-Plasschaert en Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) de Karel Doorman ter beschikking wilden stellen aan een gezamenlijke Europese missie voor de bestrijding van Ebola in West-Afrika.

‘Uniek is de combinatie van drie operationele taken: bevoorrading op zee, strategisch zeetransport en seabasing. Vandaar dat andere landen met belangstelling en bewondering naar dit concept kijken’

Nadat het schip was teruggekeerd in Den Helder van een succesvolle proefvaart, moest de bemanning in amper 36 uur alle hulpgoederen (beschermende kleding, veldbedden, toiletten, medische apparatuur etc.) aan boord zetten. In totaal ging het om 92 containers, 138 trucks en zware voertuigen en 191 pallets. De hulpgoederen komen uit acht EU-landen, waaronder Nederland, België, Finland, Oostenrijk, Tsjechië en Hongarije.

Daarnaast had de Karel Doorman zo’n 3000 ton scheepsdiesel en 700 ton helikopterbrandstof aan boord. Dit omdat het JSS een belangrijke rol speelt in de bevoorrading van bevriende marineschepen en helikopters in deze regio.

Het schip vertrok met 214 opvarenden. Naast 140 vaste bemanningsleden ook 54 mariniers, 11 medisch specialisten en ondersteunende diensten, zoals een hydrografisch team. De missie kost zo’n 13,8 miljoen euro, waarbij de EU 55 procent betaalt van de transportkosten. “Wij zorgen drie maanden voor de bevoorrading en allerlei logistieke diensten”, aldus overste Bloemen. “Het schip zal voortdurend heen en weer varen tussen Dakar (Senegal), de logistieke hub van de EU, Conakry (Guinee), Freetown (Sierra Leone), Monrovia (Liberia) en Accra in Ghana, de hub van de Verenigde Naties.”

Van den Berg is trots op schip en bemanning. “Het is geweldig dat we nu op zo’n modern schip staan. Gelukkig is de Karel Doorman behouden gebleven voor de Koninklijke Marine. U kunt met uw eigen ogen zien dat dit schip voorziet in een enorme vraag!”

Communicatiesystemen

De humanitaire missie naar West-Afrika betekende wel dat de nog ontbrekende communicatiesystemen versneld moesten worden geïnstalleerd. Van den Berg: “Dergelijke verbindingen zijn onmisbaar voor het contact met de VN, de Europese Unie, de hulporganisaties en de autoriteiten.” Volgens de commandant hebben de onderaannemers en toeleveranciers de laatste weken voor vertrek heel hard gewerkt om vooral de satellietcommunicatie (Inmarsat), servers en de internet- en radioverbindingen gereed te krijgen. “Deze systemen hebben we vlak voor vertrek uitgebreid getest op zee”, aldus Van den Berg. Het schip telt maar liefst 600 kilometer aan kabels en acht verschillende computernetwerken.

Commandant kapitein-ter-zee Peter van den BergOp het eerste gezicht lijkt het logischer om vrachtschepen het transport te laten verzorgen van de hulpgoederen. Vanuit Antwerpen, Rotterdam en Amsterdam vaart immers een groot aantal rederijen in vaste lijndiensten op West-Afrika. Van den Berg: “Het grote voordeel van de Karel Doorman is dat we heel gemakkelijk containers en voertuigen kunnen meenemen met afwijkende maten. Bovendien zorgen wij niet alleen voor het afleveren van hulpgoederen maar ook voor het bevoorraden van helikopters en andere marineschepen. Daarnaast hebben we uitgebreide medische faciliteiten aan boord.”

Uitdagingen

Op de vraag wat de grootste uitdagingen zijn van deze missie, zegt de commandant: “Op de eerste plaats moeten we door uitgebreide veiligheidsmaatregelen ervoor zorgen dat we geen Ebola-besmetting krijgen aan boord. Mocht zich toch zo’n besmetting voordoen, dan beschikken we over een moderne quarantaine-isolatieruimte en een gespecialiseerd medisch team. Overigens brengt alleen het Korps Mariniers de goederen aan land, de overige bemanningsleden blijven op het schip.”

De tweede uitdaging betreft de nautische omstandigheden en de navigatie. “De havens in West-Afrika zijn niet zo groot, hebben weinig aanlegfaciliteiten en veel stroming. Dat betekent dat we omzichtig moeten manoeuvreren met dit schip dat toch zo’n 205 meter lang is en 30 meter breed. Gelukkig heeft de Karel Doorman geavanceerde hek- en boegschroeven.” Om ervoor te zorgen dat het schip de havens in West-Afrika veilig kan aanlopen, zijn er hydrografisch specialisten aan boord.

Over een toekomstige missie kan Van den Berg nog geen uitspraken doen. “Als we over drie maanden terugkeren in Den Helder, dan gaan de Directie Materiele Instandhouding (het vroegere marinebedrijf, red.) en hoofdaannemer Damen Schelde samen met de onderhoudsbedrijven en toeleveranciers de laatste communicatienetwerken en de wapensystemen testen. In het voorjaar en de zomer van 2015 zal het schip nog een paar reizen maken naar Noorwegen, het Caribisch Gebied en de VS. Dit om te onderzoeken hoe het schip presteert in uiteenlopende weersomstandigheden. Vervolgens keert de Karel Doorman nog eenmaal terug naar de werf in Vlissingen voor het zogeheten garantie-onderhoud. Daarna volgt op 4 september 2015 de officiële overdracht aan de Koninklijke Marine.”

Uniek ontwerp

Iemand die al sinds 2010 bij de bouw van de Karel Doorman is betrokken, is kapitein-ter-zee ir. Paul de Leeuw. Vanaf eind 2010 is hij projectleider voor de nieuwe JSS bij de DMO, de Defensie Materieel Organisatie. Dat betekent dat De Leeuw en zijn team verantwoordelijk zijn voor het ontwerp, de bouw en de (technische) beproevingen tot de officiële overdracht aan het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) in september 2015.

In amper 36 uur moesten alle hulpgoederen aan boord van de Karel Doorman worden gezet, waaronder 92 containers en 138 trucks.Wat betreft de technische systemen is de Karel Doorman volgens De Leeuw vooral evolutionair. “De satellietcommunicatie en de wapensystemen zijn vergelijkbaar met die van de patrouilleschepen, maar het draadloze communicatiesysteem is weer moderner en geavanceerder.”

Qua functies is het schip echter wel revolutionair. “Uniek is de combinatie van drie operationele taken: bevoorrading op zee, strategisch zeetransport en seabasing. Vandaar dat met name landen als Groot-Brittannië en Duitsland met belangstelling en bewondering naar dit concept kijken. Zeker toen het schip in 2013 te koop stond.”

Aanpassingen

Mede door de overheidsbezuinigingen onderging de Karel Doorman in de ontwerpfase wel enkele aanpassingen. In plaats van vijf grote dieselgeneratoren zijn er nu vier grote en één kleine dieselgenerator aan boord. Volgens De Leeuw heeft dit geen wezenlijke invloed gehad op de voorstuwing. “Tijdens de proefvaart hebben we vrij eenvoudig twintig knopen gehaald, ruim boven de ontwerpeis van 18 knopen.”

Ook de vuilverbrander, het vierde dek in de opbouw en de 40-tons kraan aan bakboordzijde verdwenen onder invloed van de overheidsbezuinigingen van de tekentafel. De Leeuw: “Met zo’n vierde dek hadden we aan boord de motor of gearbox van een Chinook-helikopter kunnen vervangen. Dat was handig geweest, maar het is niet essentieel. Datzelfde geldt voor de tweede kraan aan bakboordzijde omdat het schip vrijwel altijd afmeert aan stuurboordzijde. Ook voor de scheepsstabiliteit heeft dit geen nadelige gevolgen.”

De Karel Doorman beschikt verder over een volledig overdekte brug. De Leeuw: “Dat is een voordeel bij nauwkeurige manoeuvres als af- en opmeren en het langszij komen van andere schepen. Iedereen zit in dezelfde ruimte en dat bevordert de communicatie. En je hebt een ononderbroken gezichtsveld van 270 graden, hetgeen voor marineschepen ongekend is.”

De medische voorzieningen zijn volgens hem uniek. “Op de Karel Doorman kan een professioneel medisch team aan het werk dankzij de speciale quarantaine-isolatieruimte, een röntgenafdeling, diverse laboratoria, twee operatiekamers en een tandartsenpraktijk. Ik denk dat we ons hiermee internationaal kunnen meten met de VS en Groot-Brittannië.”

Stuwageplan

Tijdens de missie naar West-Afrika bereikt het schip vrijwel zijn maximale belading. De Leeuw: “Daarvoor hebben we een uitgekiend stuwage- en transportplan ontwikkeld dat optimaal rekening houdt met de scheepsstabiliteit maar ook met de logistiek. Zodat de goederen die als eerste van boord gaan, ook op de juiste locatie staan.”

De Karel Doorman beschikt over een volledig overdekte brug met een ononderbroken gezichtsveld van 270 graden.Het monitoren van de stabiliteit geschiedt via een speciaal softwareprogramma, genaamd LOCOPIAS. “Dit geeft een nauwkeurig grafisch overzicht van de twee dekken met daarop de containers, de voertuigen en het bijbehorende gewicht. Het programma berekent of de scheepsstabiliteit van het schip gehandhaafd blijft, ook tijdens het laden. Daarnaast berekent de computer ook de krachten op het platform tijdens het laden. Soortgelijke systemen worden natuurlijk ook op container- en vrachtschepen gebruikt.”

Extra schoonmaakwerk

De vaste bemanning van de Karel Doorman is onder andere afkomstig van ‘Hr. Ms Zuiderkruis’ (uit dienst in 2012) en ‘Zr. Ms Amsterdam’ (die in december 2014 overgaat naar Peru), aangevuld met personeel van de LPD’s ‘Rotterdam’ en ‘Johan de Witt’. Een van de bemanningsleden is adjudant Jan Ringma, chef van de Logistieke Dienst aan boord van de Karel Doorman. Hij heeft de dagelijkse leiding over het ‘all-ranks’ bedrijfsrestaurant, de bakkerij, de kombuis, de magazijnen, de ziekenboeg en de administratie. Zijn dienst bestaat uit 32 bemanningsleden die 24/7 beschikbaar moeten zijn vanwege de wisselende diensten aan boord, vooral bij het Korps Mariniers. “Ik heb een zeer gemotiveerd team en dat is altijd leuk om mee te werken!”, zegt hij.

Ringma is zeer tevreden over de faciliteiten aan boord. “Het is allemaal net wat mooier, nieuwer, ruimer dan op de andere schepen. De communicatiemiddelen zijn net weer wat beter dan op Zr. Ms. Amsterdam waar ik eerst heb gewerkt.”

Wel zit er een nadeeltje aan de Karel Doorman: “Het is een groot schip en dus moeilijker schoon te houden!”, zo besluit hij met een glimlach.

Deel deze pagina
JSS Karel Doorman

Totale kosten: 409 miljoen euro
Lengte: 204,70 meter
Breedte: 30,4 meter
Diepgang: 7,8 meter
Max. waterverplaatsing: 27.800 ton
Max. snelheid: 18 knopen
Bemanning: 129-171 koppen + 129 opstappers
Totaal aan boord: 300 bedden

Probeer TW

Geïnteresseerd in techniek? Kies dan voor Technisch Weekblad (TW)

TW biedt technici het laatste nieuws, achtergronden en opinie op het gebied van techniek en innovatie. TW lees je in print en altijd en overal online op je pc, tablet of smartphone. Voor studenten en starters onder de 35 jaar met een technische opleiding, is TW helemaal gratis! 

Naar de website van TW voor het laatste nieuws

Meer informatie over een abonnement

Belangrijke data

18-12-2009: ondertekening contract Defensie met Damen Schelde Naval Shipbuilding
7-6-2011: kiellegging op Damen-werf Galati (Roemenië )
22-7 t/m 16-8-2013: sleepvaart casco Galati-Vlissingen
8-3-2014: doop door minister Hennis-Plasschaert
22-6-2014: eerste proefvaart
4-9-2014: overdracht DMO tijdens Wereldhavendagen Rotterdam

Betabanen

Maritiem Nederland

Welkom op de site van Maritiem Nederland, hét opinie- en vakblad voor de gehele maritieme sector in Nederland.

Editie MN 09-2018

Partners Maritiem Nederland