Techniek&innovatie
Foto: Janneke Vogel

Thijs Nikkels, directeur Dykstra Naval Architects:


‘Iedereen hier heeft iets met bootjes’

Branche: Scheepsbouw | Auteur: Mark van Baal | Publicatiedatum:

Thijs Nikkels (47) was in 1991 de eerste werknemer bij Dykstra Naval Architects en nam het bedrijf in 2004 over van oprichter Gerard Dijkstra. De scheepsbouwkundig ingenieur vertelt over innovaties van het jachtontwerpbureau, waaronder het eerste moderne zeilschip met dwars getuigde zeilen. “Ik probeer nieuwe uitdagingen te vinden.”

Het kantoor, een nieuwe loods aan het water, staat naast de oude werf met een antieke scheepshelling, die uitloopt in de Nieuwe Vaart in het centrum van Amsterdam. “Vroeger stond hier de timmerwerkplaats van de werf”, zegt Nikkels. Op de kade schilderen een paar mannen een sloep. Aan de overkant liggen woonboten. In de nok van de loods hangen scheepsrompen die zijn gebruikt voor sleeptankproeven. In de loods staat een dozijn bureaus en overal staan modellen van zeiljachten. Aan de muur hangen foto’s van zeiljachten. Achter in de hal zitten medewerkers te lunchen.

Beste reclame

Dykstra, specialist in ontwerp, herontwerp en engineering van klassieke en moderne jachten, telt acht scheepsbouwkundig ingenieurs, een werktuigbouwkundig ingenieur en een PR-medewerker. “Iedereen zeilt, iedereen heeft iets met bootjes”, zegt Nikkels. Velen zeilen regatta’s op jachten die ze zelf hebben ontworpen. Dykstra staat slecht één keer per jaar op een beurs in Monaco en moet het verder vooral hebben van mond-tot-mondreclame: de zeilende scheepsontwerpers. “Dat is de beste reclame. Wanneer je regatta’s meezeilt en een taak aan boord hebt, heb je goed contact met bemanning en eigenaren.” Twee medewerkers hebben net met Gerard Dijkstra de Noordkaap gerond en varen nu door de Witte Zee naar Sint Petersburg.

Gerard Dijkstra is sinds de verkoop van zijn bedrijf als adviseur verbonden aan Dykstra. “Gerard doet aan klantenbinding, acquisitie. Hij mag zo veel uren maken als hij wil. Heel soms bemoeit hij zich met een ontwerp als het tenminste de tuigage betreft. Daar ligt zijn affiniteit.” Dijkstra maakt nu lange zeiltochten, bijvoorbeeld van IJsland naar Groenland, en vraagt altijd wie er van kantoor zin heeft om mee te gaan.

‘De ontwerpers kunnen wel vooruitstrevend zijn, maar de gebruikers moeten geld verdienen met de schepen. Die willen geen risico nemen’

Nikkels luncht op het terras van een café op loopafstand, op een plein tegenover het Scheepvaartmuseum, waar een replica van het zeilschip Amsterdam uit de Gouden Eeuw ligt. Nikkels heeft tijdens een werkvloerstage van de HTS nog hout bewerkt en spanten gelijmd voor deze replica.

Van kinds af aan was het duidelijk dat Nikkels in de scheepsbouw ging werken. Als peuter nam hij boeken met boten mee naar bed, als kleuter tekende hij altijd bootjes, als kind zeilde hij in een Flits en als puber in een Laser. Hij koos voor de HTS in Haarlem.

Mooiste innovatie

Op het terras, achter een caesar salad en een glas jus d’orange, vertelt hij over een van Dykstra’s mooiste innovaties, een dwars getuigd modern zeilschip, de ‘Maltese Falcon’. Anders dan de dwars getuigde Amsterdam op de achtergrond, heeft de Maltese Falcon geen verstaging, waardoor hij in tegenstelling tot traditionele dwars getuigde zeilschepen scherp aan de wind kan varen. De innovatie kent een lange geschiedenis. Het begon met een idee van de Duitse ingenieur Wilhelm Prolls in de jaren zestig naar aanleiding van stijgende brandstofprijzen. Zodra de olieprijs weer daalde, belandde het idee in de archieven, waaronder die van Dykstra. “Als we iets tegenkomen wat we interessant vinden, dan bewaren we dat”, zegt Nikkels.

Foto: Janneke VogelToen de Amerikaanse miljonair Tom Perkins Dykstra vroeg een ontwerp voor de tuigage te ontwerpen voor een 87 meter lang casco dat al tien jaar op een werf in Istanbul lag weg te roesten, en opmerkte: “Ik dacht aan dwarstuigage”, haalden ze de tekeningen uit het stof. Dykstra presenteerde Perkins tekeningen van een zogenoemde Dynarig, een zeil tussen twee ra’s dat in de mast kan verdwijnen. Nadat de Amerikaan vervolgens een dag op het kantoor in Amsterdam had doorgebracht, inclusief lunch met personeel achter in de hal, zei hij aan het eind van de dag: “OK, laten we het doen.”

Een toekomstige eigenaar die er in gelooft en niet op een paar jaar of een paar euro kijkt, is een eerste voorwaarde om een dergelijke innovatie van de grond te krijgen. Vervolgens heb je een team van leveranciers nodig. Dykstra stelde een team samen met een mastenbouwer, een zeilmakerij, een werktuigbouwkundig bedrijf voor de machines en een elektrotechnisch bedrijf voor alle elektronica en regelingen. Je moet dan niet bij een multinational aankloppen, beaamt Nikkels. Het team bestond uit vergelijkbare ondernemingen, die zoiets aandurven.

“De meeste scheepsbouwkundig ingenieurs houden wel van een uitdaging.” Hoe het komt dat de scheepvaartwereld toch redelijk conservatief is, verklaart Nikkels als volgt: “De ontwerpers kunnen wel vooruitstrevend zijn, maar de gebruikers moeten geld verdienen met de schepen. Die willen geen risico nemen.”

Continu testen

In 2006 liep het schip van stapel. “Onze taak was om zo veel mogelijk risico weg te nemen door continu te rekenen en te testen.” Eén medewerker was jaren bezig met ontwerpen, bouwen en testen van het Dynarig systeem. Eerst op een schaal van één op zes, vervolgens op ware grootte, waarna hij het mechanisme voor het in- en uitrollen net zo lang aanpaste en testte tot het zonder haperen en zonder slijtage liep. “Een probleem was om de juiste spanning op de lijnen te houden.”

De ontwerpers van Dykstra rekenden en modelleerden ook intensief aan alle krachten op het schip. “Je ontwerpt een schip dat nog niet bestaat. Je wilt zeker weten dat het geen schip wordt waarvan de zeilvoortstuwing het uitstekend doet, maar dat niet valt te sturen.”

De volgende stap is vrachtschepen onder zeil brengen. Dykstra ontwierp voor eigen rekening de zogenoemde ‘Ecoliner’, een vrachtschip met dwars getuigde zeilen. De onderneming Fair Transport, dat nu met de traditionele zeilclipper ‘Tres Hombres’ vaart, vroeg Dykstra om een ontwerp te maken.

Behalve een nieuw schip ontwierp Dykstra ook een nieuw navigatiesysteem dat de optimale route voor een zeilschip met hulpmotor uitstippelt aan de hand van voorspellingen van wind, golven en stroming, de zogenoemde grib-files, waarmee ook wedstrijdzeezeilers werken. Nikkels nam er een student maritieme techniek voor aan, opnieuw een ontwikkeling voor eigen rekening, die niet direct geld oplevert. “Ik geloof hier in”, zegt Nikkels.

Dykstra draaide simulaties met grib-files van de afgelopen tien jaar, waarbij het de brandstofkosten van een motorschip en de Ecoliner vergeleek. De conclusie was dat de extra kosten voor de tuigage (zo’n vier miljoen boven op de twintig miljoen euro die het schip zou moeten kosten) in zes jaar kunnen worden terugverdiend door de besparing op Marine Diesel Oil (MDO). Het schip zou dan roundtrips Europa – Zuid-Amerika – Noord-Amerika – Europa moeten maken. “De gemiddelde snelheid is ongeveer 12 knopen, maar omdat de zeilschepen grotere cirkels maken is hun daadwerkelijke snelheid groter.”

Nikkels verwacht dat andere factoren de economische haalbaarheid van de Ecoliner ook positief beïnvloeden: overheden komen bijvoorbeeld met strengere uitstootnormen voor, havens gaan vervuilende schepen zwaarder belasten en bovendien zijn er bedrijven en consumenten die simpelweg duurzaam vervoerde producten willen en bereid zijn daar meer voor te betalen. “Het wachten is nu op een investeerder en die vind je niet als je de kosten niet goed in kaart hebt. Je kunt niet iets roepen zonder het te onderbouwen. We zijn daar nu heel ver mee.”

Gunstige combinatie

De Maltese Falcon is een 88 meter lang zeiljacht met Dynarig aan drie masten van 58 meter hoog.Een andere innovatie van het ontwerpbureau in Amsterdam is de Rainbow Warrior III, een actieschip van milieuorganisatie Greenpeace, een 58 meter lange tweemaster met langs getuigde zeilen. Het schip heeft naast zeilen, een voortstuwingsdieselmotor en een voortstuwingselektromotor. Een dieselgenerator zorgt voor de elektriciteit voor verlichting en apparatuur, en de voortstuwing, waardoor de dieselgenerator altijd op zijn optimale vermogen kan draaien. Door het optimaal inzetten van wind, elektriciteit en diesel voor de voortstuwing, kan het schip zeer zuinig varen. “Het rendement van de zeilen wordt dan ook beter, omdat de schijnbare wind hoger is. De combinatie van zeilen en een motor is heel gunstig.”

Nikkels wordt vooral warm van nieuwe scheepsontwerpen zoals de Maltese Falcon, de Rainbow Warrior III of de Ecoliner. “Ik probeer altijd nieuw uitdagingen te vinden in zeilschepen, of ze nu groot of klein zijn. Ik zou niet graag elke keer hetzelfde type schip ontwerpen.”

Onderwerpen
Deel deze pagina

Probeer TW

Geïnteresseerd in techniek? Kies dan voor Technisch Weekblad (TW)

TW biedt technici het laatste nieuws, achtergronden en opinie op het gebied van techniek en innovatie. TW lees je in print en altijd en overal online op je pc, tablet of smartphone. Voor studenten en starters onder de 35 jaar met een technische opleiding, is TW helemaal gratis! 

Naar de website van TW voor het laatste nieuws

Meer informatie over een abonnement

Betabanen

Maritiem Nederland

Welkom op de site van Maritiem Nederland, hét opinie- en vakblad voor de gehele maritieme sector in Nederland.

Editie MN 09-2018

Partners Maritiem Nederland