Carrière
Beëdigingsceremonie op het Koninklijk Instituut voor de Marine (KIM) in Den Helder. Foto: Ministerie van Defensie

Vrouwen in de zeevaart


Het belang van rolmodellen

Branche: Marine | Auteur: Karin Broer | Publicatiedatum:

Het is nog maar paar decennia geleden dat de eerste vrouw op een marineschip aan het werk ging en de eerste vrouw in de Nederlandse koopvaardij een kapiteinsfunctie kreeg. “Rolmodellen zijn van groot belang”, zegt kapitein-luitenant ter zee Klaartje van der Kamp-Schellekens.

“Ik werk al dertig jaar met vrouwen. Mijn hoofd operationele dienst is een vrouw, kijk daar zit ze”, wijst René Luyckx, commandant van ‘Zr. Ms. Johan de Witt’. “Ik zie geen enkele belemmering voor vrouwen binnen de marine: zelfde salaris, zelfde voorwaarden.” De commandant draagt met verve de doelstelling uit om meer vrouwen aan de boord te krijgen. “We willen zo veel mogelijk diversiteit binnen een team. Vrouwen brengen andere kwaliteiten in en dat versterkt een team.”

Zien en beleven

Het is Meidenvaardag, 1 juli. En de Johan de Witt vaart vandaag met tweehonderd in het marinevak geïnteresseerde meiden een rondje langs de kust van Noord-Holland. Kapitein-luitenant ter zee Klaartje van der Kamp-Schellekens, verantwoordelijk voor de werving, vertelt dat de kracht van deze voorlichting vooral is dat meiden echt kunnen zien en beleven hoe het is op zo’n schip. Rolmodellen zijn belangrijk, zegt Van der Kamp-Schellekens. “We hebben de eerste vrouwelijke commandant gehad, de eerste F-16-vlieger. Hier zien vrouwen zelf vrouwen dit werk doen. Als ze denken ‘hé, is dat niet lastig zo lang van huis te zijn?’, dan kunnen ze het vragen. Het laat ook zien dat je niet je hele leven opzij hoeft te zetten om bij de marine te gaan werken.”

‘De vraag is niet alleen hoe krijgen we ze binnen, maar ook hoe houden we ze binnen?’

In 1981 kwamen de eerste vrouwen op marineschepen in dienst. Inmiddels is 10 à 12 procent vrouw bij de marine. Van der Kamp-Schellekens: “De vraag is nu niet alleen hoe krijgen we ze binnen, maar ook hoe houden we ze binnen? Dat heeft toch met gezinsvorming te maken. Veel vrouwen willen rond hun dertigste kinderen. Op zich is er al veel veranderd bij defensie, je kunt nu parttime werken, maar niet als je vaart.”

Al blijft het percentage vrouwen bij de marine de laatste jaren steken, wie verder terugkijkt ziet een rap stijgende lijn. Van der Kamp-Schellekens heeft zelf de veranderingen meegemaakt: “Toen ik op het KIM zat waren we met tien vrouwen op tweehonderd adelborsten. Nu zijn dat er veel meer, en vrouwen hebben daardoor veel meer aan elkaar.”

Economische reden

In de koopvaardij is het aandeel varende vrouwen waarschijnlijk lager dan bij de marine. Naar schatting (van o.a. vakbond ITF seafarers) is wereldwijd maar 2 procent van de 1,25 miljoen zeevarenden een vrouw, waarbij het overgrote deel werkt in de sector cruise en ferry. De IMO voert al 25 jaar een programma om meer vrouwen te interesseren voor de maritieme sector. Dan gaat het om de maritieme sector als geheel, en niet alleen om varende functies. De IMO benadrukt dat deze doelstelling niet alleen een logische ‘21st century-doelstelling’ is, maar dat er ook een economische reden achter zit. ‘Willen we de beste talenten naar onze sector trekken, dan kunnen we ons niet veroorloven de helft te vergeten’, is de boodschap op de website van IMO.

Open dag op het Maritiem Instituut Willem Barentsz op Terschelling.Bij de Nederlandse koopvaardij is het nog maar kort geleden dat de eerste vrouwelijke kapitein aan het roer kwam, Inet Klip die in 1997 op de ‘Flinterborg’ voer. Hoeveel vrouwen er nu als officier varen, is onduidelijk. De KVNR houdt dat niet bij. Woordvoerder Fred van Zeijl denkt wel dat er een stijgende lijn is. Zo signaleert hij dat meisjes de laatste jaren meer interesse tonen in de campagne ‘Zeebenen gezocht’: ongeveer 11 procent van de jongeren die twee weken mogen meevaren is een meisje.

De vier hogere zeevaartscholen van Nederland geven aan dat het percentage meiden al enige jaren rond de 8 à 10 procent ligt. Dat blijft weinig in een klas vol jongens. Maar, zegt directeur Maarten Van Ogtrop van de Rotterdam Maritime University (RMU): “De meisjes die voor deze opleiding kiezen zijn altijd erg gemotiveerd.”

Er varen inmiddels de nodige stuurmannen en machinisten van het vrouwelijk geslacht. Niet iedereen staat te springen om daarover iets te vertellen. Zo meldt een vrouwelijke machinist: “Laat ieder gewoon zijn of haar werk doen. Of dat nou kapper, slager, bakker of zeevarende is.”

Reis van de banaan

Eerste stuurman Anne Eiling (35) zat in de tweede klas van de havo toen er bij aardrijkskunde een filmpje werd vertoond over de reis van de banaan. “Je zag de plantage, het schip waar bananen aan boord kwamen, en ergens zag je dan een loods die met een helikopter aan boord van dat schip werd gezet. Dat vond ik zo fantastisch. Nu weet ik dat een loods meestal niet per helikopter aan boord komt, maar ik realiseerde me dat dit een hele gave wereld is.”

Eiling had mazzel. Toen ze aanmonsterde op de zeevaartschool op Terschelling bleek dat er dat jaar tien meisjes waren op de zestig eerstejaars. “Dat was uitzonderlijk. Dat voelde heel goed.” Ook later toen ze ging stagelopen en werken was de aanwezigheid van andere vrouwen belangrijk. Eiling: “Toen ik net begon heb ik gevaren onder een vrouwelijke eerste stuurman. En dat was een hele koele. Zij had een soort koel scherm om zich heen. Dat was fascinerend om te zien, maar ik vroeg me ook af of ik dat zo zou kunnen. Iets later voer ik met een totaal ander type. Zij was juist heel open en kwekte heel veel. Ik denk wel dat het goed is geweest om met heel verschillende vrouwen te werken.”

Tweehonderd meiden bezochten de Meidenvaardag op de Zr. Ms. Johan de Witt.Natalie Beukema werkt nu als eerste stuurman op een Tall Ship: “Het is ironisch, maar ik denk dat hoe meer vrouwen er in de maritieme wereld zijn, hoe meer vrouwen er voor zullen kiezen. Vaak is het alleen maar nodig dat men weet dat het kan, weet ik uit ervaring. Zo waren de meiden aan boord van een Tall Ship niet geïnteresseerd in de machinekamer, want dat konden ze ‘als meisje’ toch niet. Maar de vrouwelijke machinist vond dat iedereen de machinekamer in moest en machines moest starten. De meiden kwamen er ineens achter dat ze het net zo goed konden als de jongens en kregen er meer interesse voor.”

Minder outspoken

Terwijl de marine als overheidsinstelling een duidelijk doel heeft om meer vrouwen te interesseren, is de koopvaardijsector minder outspoken. “Hoe welwillend reders tegenover varende vrouwen staan, is redergebonden”, zegt Van Zeijl, woordvoerder van de KVNR.

De rederijen waar Eiling contact mee heeft gehad, varieerden in houding: “Je hebt rederijen waar ze twee, drie vrouwen aan het werk hebben gehad en die goed functioneerden en dan is de houding: het maakt geen donder uit, punt. Maar je hebt ook rederijen waar iemand niet goed heeft gefunctioneerd en dan staan ze niet te springen om meer vrouwen aan te trekken. Bij mannen zul je dat nooit hebben: ‘we hebben met een man gewerkt die niet functioneerde, dus we nemen geen mannen meer aan’, maar bij vrouwen werkt dat wel zo.”

Onderwerpen
Deel deze pagina

Probeer TW

Geïnteresseerd in techniek? Kies dan voor Technisch Weekblad (TW)

TW biedt technici het laatste nieuws, achtergronden en opinie op het gebied van techniek en innovatie. TW lees je in print en altijd en overal online op je pc, tablet of smartphone. Voor studenten en starters onder de 35 jaar met een technische opleiding, is TW helemaal gratis! 

Naar de website van TW voor het laatste nieuws

Meer informatie over een abonnement

Betabanen

Partners Maritiem Nederland