Carrière

Arbeidsmarkt binnenvaart:


Genoeg te doen en een wereld te winnen

Branche: Binnenvaart | Auteur: Alinda Wolthuis | Publicatiedatum:

Een paar jaar geleden werden grote personeelstekorten voorspeld voor de binnenvaart. Zover is het niet gekomen. Nog steeds vindt iedere gekwalificeerde matroos, schipper of kapitein zonder problemen een fatsoenlijk betaalde baan in de bedrijfstak. Hoe ziet de arbeidsmarkt er in de binnenvaart uit? Maritiem Nederland vroeg het drie binnenvaartkenners.

In de ‘Marktobservatie binnenvaart 2009’ voorzagen de Centrale Commissie voor de Rijnvaart en de Europese Commissie een toenemende vraag naar personeel in alle onderdelen van de binnenvaart. De oorzaken daarvoor waren de toenemende omvang van schepen en de investeringen in nieuwe laadruimte, nieuwe technologie, de uitstroom door pensionering en, op termijn, een groeiende vervoersvraag. Matrozen, schippers en kapiteins konden kiezen waar ze wilden gaan werken. Om in de personeelsbehoefte te voorzien, werden grote aantallen buitenlandse werknemers aangesteld. De grootste groepen waren op dat moment Tsjechen, Polen, Roemenen en Filippijnen.

Marcel van den BroekSinds 2009 is het de sector niet voor de wind gegaan. Marcel van den Broek, voorzitter van vakbond Nautilus International: “Er zijn faillissementen uitgesproken. Soms worden bedrijven door de banken overeind gehouden omdat een faillissement nog ongunstiger is. Kapitein/eigenaren gaan niet met pensioen omdat ze hun schip niet kunnen verkopen. Vrachtprijzen staan onder druk.”

Michiel Koning, secretaris sociale zaken van het Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart, sluit zich hierbij aan. “De marges zijn te laag, er wordt bezuinigd op personeelskosten. Eigenaren varen zelf of beperken de vaartijden om goedkoper uit te zijn.” En ook Han van Roozendaal, directeur van het Onderwijscentrum voor de Binnenvaart, onderkent dat het slechte tijden zijn. Wel merkt hij op dat het in andere sectoren zeker niet beter gaat. “Vooral de schepen tot 86 meter hebben genoeg aanbod. In crisistijd doen we het zeker niet slecht, we moeten niet blijven hangen in negativisme.”

Structureel tekort

Wat heeft dit voor invloed op de werkgelegenheid en de arbeidsvoorwaarden? Hoe hebben die zich ontwikkeld? Wie werkloosheid verwacht, vergist zich. Michiel Koning: “Er is een structureel tekort aan gekwalificeerde mensen. En als de markt op termijn weer aantrekt, groeit het tekort alleen maar. Helaas komen er te weinig gekwalificeerde mensen uit de opleidingen - daar moeten werkgevers, werknemers en de opleidingen hard aan trekken, en dat doen we ook.”

‘In crisistijd doen we het zeker niet slecht, we moeten niet blijven hangen in negativisme’

Ook Marcel van den Broek stelt vast dat de vraag naar werknemers het aanbod nog overstijgt, zelfs in tijden van crisis. “Dat ligt niet aan de instroom: de opleidingen zitten vol met mensen die voor de binnenvaart kiezen. Ook de uitstroom gaat minder hard dan enkele jaren geleden voorzien: mensen werken langer door omdat het vroegpensioen vrijwel is afgeschaft, omdat de AOW-leeftijd omhoog gaat en omdat eigenaren hun schip niet kunnen verkopen. Toch kan iedereen direct aan de slag.”

Het aandeel buitenlandse werknemers is de afgelopen jaren dan ook flink gegroeid. Koning noemt, met een slag om de arm, een percentage van 27 procent. “Dat zijn meest (Oost-)Europeanen, want het is niet eenvoudig om een vergunning te krijgen voor werknemers van buiten de EU. Tot 1 januari 2014 geldt dat ook voor Bulgaren en Roemenen.”

Zowel werkgevers als werknemers geven aan dat ze het liefst Nederlandse werknemers hebben. “Logisch”, zegt Van Roozendaal. “Ze zijn goed opgeleid, communiceren makkelijk en de kans dat ze in het bedrijf willen blijven, is het grootst. Bovendien verschillen de kosten van een Nederlandse medewerker niet meer zo veel met die van bijvoorbeeld een Poolse collega.”

 Baanzekerheid Wie een baan zoekt in de binnenvaart, die zit dus gebakken. “Er is baanzekerheid en vanaf het water is de wereld gewoon een stuk mooier”, aldus Van den Broek. Maar, minstens zo belangrijk: “Het is een zelfstandig beroep, je hebt al snel veel verantwoordelijkheid en je ziet wat van de wereld. Doordat er veel 1 op 1 gewerkt wordt (het meest populaire rooster is twee weken op, twee weken af, red.), heb je ook echt een leven aan wal. Je ziet meer van je kinderen dan wanneer je ‘s ochtends voor de file naar je kantoor gaat en ‘s avonds na de file thuiskomt. En door alle moderne communicatiemiddelen kun je ook vanaf boord je sociale contacten goed onderhouden.” “De binnenvaart is bovendien een heel gevarieerde sector”, vult Van Roozendaal aan. “Je kunt ook op een pontje, een rondvaartboot, bij een reder of in de bevrachting werken, om maar iets te noemen.”

Hoe zit het met het salaris? Marcel van den Broek vindt dat het nog wel wat beter kan. “Vooral voor de starters. Zij beginnen op het niveau van het minimum jeugdloon. Je hebt de verschillende toeslagen echt nodig om fatsoenlijk te kunnen leven.” Realistisch voegt hij daaraan toe: “Gezien de marktomstandigheden is het echter niet te verwachten dat er veel bij komt.” Koning beaamt dit. “We voorzien geen uitbundige ontwikkelingen.” Van Roozendaal beoordeelt het salaris als netjes. “Je verdient beter dan bijvoorbeeld een bouwvakker en hebt veel vrije tijd.”

Goed voor imago

Sinds 1 januari is er bovendien na zeven jaar weer een cao van kracht in de sector, tot tevredenheid van alle partijen. “We hebben weer een gemeenschappelijk juridisch kader voor alle soorten bedrijven in de binnenvaart”, stelt Koning tevreden vast. “De cao laat zien dat je als bedrijfstak wat te bieden hebt, het is goed voor het imago.” Ook Van den Broek is er “enorm blij mee. Geen cao betekent veel onzekerheid, vooral voor mensen die pas beginnen. Een cao laat zien waar je recht op hebt, je hoeft niet zelf alles uit te vinden of erom te zeuren bij je werkgever. Het maakt het werken in de bedrijfstak interessanter.”

In de cao is onder andere vastgelegd dat de salarisopbouw bestaat uit het loon, de onregelmatigheidstoeslag, de toeslagen voor weekendwerk en voor overwerk. De genoemde bedragen zijn minimumbedragen, meer betalen mag altijd. Het salaris loopt van 506,96 euro voor een zestienjarige deksman zonder toeslagen tot 3.445,93 euro voor een kapitein, inclusief toeslagen.

De cao is nog niet algemeen verbindend verklaard door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat betekent dat nu alleen de bij de betrokken werkgeversorganisaties aangesloten bedrijven zich eraan moeten houden. Koning en Van den Broek hopen en verwachten dat de overheid de cao snel van toepassing zal verklaren op alle bedrijven. “Dat schept rechtsgelijkheid voor werkgevers en werknemers”, zeggen ze.

Onnodig somber

Al met al biedt de binnenvaart een goed perspectief. Alle opleidingen zitten dan ook in de lift, constateert Van Roozendaal tevreden. “Er is veel aanwas. Wat daarbij bijzonder is, is dat de instroom voor 90 procent geen achtergrond in de binnenvaart heeft. Kennelijk is de aantrekkingskracht voor anderen groter dan voor jongeren uit de binnenvaart zelf. Misschien komt dat door het economisch tij: de binnenvaart is somber.” Onnodig somber, vindt hij: “Het is de leukste branche die je je kunt voorstellen en de perspectieven zijn goed. De Tweede Maasvlakte is bijna af en de economie zal weer aantrekken. We zijn klaar voor de groei en er blijft een prima boterham te verdienen.”

Wel pleit hij voor verdere professionalisering van de binnenvaart. “De sector moet een sterkere partner worden in de logistieke keten. We moeten ons ontwikkelen. Dat vraagt bijvoorbeeld om een andere blik op de bedrijfsvoering, om onderbouwing van de bijdrage aan de duurzaamheid, om certificering. Ook moet de branche de rijen sluiten en samen optrekken naar Den Haag en Europa. Nederland heeft de beste binnenvaart ter wereld, we hebben de meest moderne vloot, we zijn bepaald geen Calimero. Laten we er trots op zijn, het uitdragen en uitbouwen. Als Onderwijscentrum denken we daarover graag mee, want het vraagt ook om extra kwalificaties. Er is genoeg te doen en een wereld te winnen.”

 

Deel deze pagina

Probeer TW

Geïnteresseerd in techniek? Kies dan voor Technisch Weekblad (TW)

TW biedt technici het laatste nieuws, achtergronden en opinie op het gebied van techniek en innovatie. TW lees je in print en altijd en overal online op je pc, tablet of smartphone. Voor studenten en starters onder de 35 jaar met een technische opleiding, is TW helemaal gratis! 

Naar de website van TW voor het laatste nieuws

Meer informatie over een abonnement

Betabanen

Partners Maritiem Nederland