Achtergrond

Koen Overtoom, CEO Havenbedrijf Amsterdam:


‘Over veiligheid valt niet te onderhandelen’

Branche: Havens | Auteur: Eveline Papa | Publicatiedatum:

Wat zijn de resultaten van 2016 en wat zijn de plannen voor het komende jaar voor de Amsterdamse havenregio? Zeehavens Amsterdam maakte een rondje langs de velden en sprak met Koen Overtoom, CEO Havenbedrijf Amsterdam: “De new businesstak waar alle vernieuwende initiatieven worden ontwikkeld en opgezet, is meer onderdeel van de uitvoering geworden.”

Koen Overtoom ziet alle ontwikkelingen in de havenregio vol vertrouwen tegemoet: “Ik verwacht de komende jaren groei van de overslag omdat een aantal investeringen zich doorzet, vooral in de olie. Zo heeft Zenith bijvoorbeeld BP overgenomen, dat draagt bij aan de groei.

‘Er gebeurt op heel veel vlakken heel veel. De haven én het havenbedrijf blijven zich ontwikkelen’

Wat kolen betreft zie je dat de omvang aan het dalen is. De voorraadpositie loopt terug. Dat speelt al een tijd. De tweede helft van 2016 was veel beter dan de eerste, omdat die kolenvoorraad al op een ijzeren voorraad zat. Maar doordat de vraag in de tweede helft van 2016 toenam zijn we met kolen uiteindelijk toch nog op 16 miljoen ton uitgekomen, een daling van 7,5 procent ten opzichte van 2015.

De agribulk is gedaald met 14 procent. Daar zijn drie redenen voor: De vrachtprijzen zijn gedaald, want veel meer wordt rechtstreeks met kleinere schepen geleverd Soja is minder belangrijk geworden - het wordt vervangen door andere producten uit Oost-Europa zoals raap en mais. En de derde oorzaak is de toenemende concurrentie van buitenlandse havens. De resultaten in het stukgoed segment zijn afhankelijk van de aanwezigheid van grote projecten in de havenregio. Dus dat fluctueert wat meer.” 

Wat zijn de grote thema’s voor dit jaar?

“Er gebeurt op heel veel vlakken heel veel. De haven én het havenbedrijf blijven zich ontwikkelen. We werken continu aan het verbeteren van het vestigingsklimaat en de veiligheid. Dat doen we door veel te investeren in innovatie op het gebied van verduurzamen en het aantrekken van, en samenwerken met bedrijven die actief zijn in de circulaire economie (van afvalstoffen grondstoffen maken, red.).”

Wat zien we daarvan terug in de Amsterdamse havenregio?

“Waar we bijvoorbeeld heel trots op zijn is de komst van Feadship, voor de bouw van superjachten. Dat is goed voor de Amsterdamse havenregio en heeft een aanzuigende werking op andere bedrijven. Het betekent veel werkgelegenheid, veel investeringen en hoge innovatie, terwijl het geen tonnen in de zin van overslag oplevert. En dat is meteen een interessante ontwikkeling: ons traditionele businessmodel is gebaseerd op inkomsten uit erfpacht en zeehavengelden, terwijl die benadering gezien alle ontwikkelingen eigenlijk niet meer opgaat. Kijk bijvoorbeeld naar de ontwikkelingen op het gebied van hernieuwbare energie. We gaan 20.000 m2 zonnepanelen plaatsen en hebben afgelopen december een deal gesloten met Eneco waardoor we door onze deelname in een windmolenpark duurzame energieleverancier worden. Daarmee slaan we een nieuwe weg in, want ook daar meet je je resultaten niet in tonnen.

Natuurlijk zeggen die cijfers wel iets, maar je moet ook de toegevoegde waarde van alles wat we voor de stad doen op het gebied van circulair en hernieuwbare energie in je resultaten meenemen.”

'We worden duurzame-energieleverancier; daarmee slaan we een nieuwe weg in'

Overtoom vervolgt: “Je ziet die positieve ontwikkelingen ook terug in onze bedrijfsvoering. De new businesstak waar alle vernieuwende initiatieven worden ontwikkeld en opgezet, is meer onderdeel van de uitvoering geworden. Dat betekent dat we meer concrete resultaten kunnen boeken op het gebied van duurzaamheid, innovatie, veiligheid en digitalisering. In 2016 is bijvoorbeeld de dynamische sluisplanning en het Binnenvaart Ligplaats Informatie Systeem (BLIS) ingevoerd, waardoor we de binnenvaart veel beter kunnen faciliteren en schepen op afstand ligplaatsen kunnen reserveren. En in combinatie met die ligplaatsen en het gebruik van walstroom is een slim systeem voor energie-inkoop ontwikkeld, waarbij je kunt zien waar je goedkoop stroom kunt inkopen. Nu we die zonnepanelen hebben en ook energieleverancier zijn, moet je daar slim mee omgaan. Een overschot aan energie kun je goed inzetten. Daarmee kun je het ook goedkoper aan je klanten aanbieden op termijn. We zijn met een pilot bezig. Dat levert nu al een energiebesparing van 15 procent op! Een ander voorbeeld van innovatie zijn de sensoren aan de IJpalen voor de sluis. Deze sensoren kunnen aangeven of er onderhoud nodig is: een slimme oplossing op afstand.

En we kijken natuurlijk ook naar de vraag van onze klanten: als nieuwe bedrijven zich willen vestigen in het havengebied komt daar een heel wat bij kijken, ze hebben bijvoorbeeld een omgevingsvergunning nodig. Dat traject kan zomaar een jaar duren, dus het is goed om dat gelijktijdig op te starten als wij in gesprek gaan met een klant. Daarom werken wij sinds dit jaar met de Omgevingsdienst samen om dat soepeler te laten verlopen. Ook passen we het plug & play concept toe in onze haven door bijvoorbeeld kades aan te leggen en vergunningen aan te vragen. We werken vooruit, zodat we het ook snel kunnen uitgeven. Daarmee kunnen we een hoop tijdwinst boeken en gemak voor de klant creëren. Dit concept zie je ook terug bij Prodock, waar startups en scale-ups zowel binnen- als buitenruimte kunnen huren om hun producten te testen en verder te ontwikkelen. De hele infrastructuur is aanwezig.

En wat veiligheid betreft, we willen een brandweerkazerne in ons havengebied met dedicated brandweermensen. Het voordeel daarvan is dat er veel meer gedaan kan worden aan preventie en het controleren van risico’s. Door de energietransitie naar een meer circulaire en biobased economie, waarbij schonere energievormen zoals biobrandstoffen en LNG een groter aandeel krijgen, verandert ook het risicoprofiel. Dat willen we in kaart brengen en meer gaan monitoren.

Artis impression van een brug vanaf het Java-eiland. En wat ik in dat verband nog als laatste wil noemen is de Safety Deal met Sonneborn die we in 2016 hebben gesloten. We hebben samen met het ministerie geïnvesteerd, waardoor Sonneborn de benodigde zwaveltrioxide SO3 voor hun productie op eigen terrein kan maken en alle risico’s die daarmee gepaard gaan, beperkt blijven tot het eigen terrein.”

En de brug over het IJ?

“Die ontsluiting moet gebeuren, dat is duidelijk. Alleen hebben wij liever een tunnel dan een brug. Grote zeecruiseschepen kunnen straks niet meer naar de PTA, want die draaien na het stuk waar de brug komt. Hiermee sluit je in dat geval wel een belangrijke doelgroep buiten, een doelgroep die geld uitgeeft in de stad en de regio. Natuurlijk, het is druk in de stad, maar als je kijkt naar het aandeel van de cruisepassagiers in dat geheel is dat hooguit 1,5 procent op het totaal aantal bezoekers dat de stad aandoet. We vragen ons af of het verschuiven van de PTA dat enorme verschil gaat maken als het doel een minder drukke binnenstad is. Maar als die brug er toch moet komen, dan moet die nautisch veilig zijn. Over veiligheid valt niet te onderhandelen. Een belangrijk dossier waar nog veel over gesproken moet worden. Wordt vervolgd.”

 

Meer weten over overslag in het Noordzeekanaalgebied? Hieronder volgen interviews met havenbestuurders uit IJmuiden, Beverwijk en Zaanstad.

Peter van de Meerakker, directeur Zeehaven IJmuiden NV:
'Veel positief nieuws, maar er zijn ook zorgen'

Directeur Peter van de Meerakker kijkt tevreden terug op 2016: “Zeehaven IJmuiden NV heeft een bijzonder goed jaar achter de rug. Zowel de Hollandse Visveiling als het havenbedrijf zagen een stijging van de inkomsten. De visafslag haalde een omzet van 68,1 miljoen euro in 2016, terwijl dat in 2015 57,9 miljoen euro was. Dat is een stijging van meer dan 17 procent. En het marktaandeel van de visveiling nam toe van 21,3 tot 21,8 procent.

De inkomsten uit havengelden kende met 6 procent een lichte plus van 3,7 miljoen euro in 2015 naar 3,9 miljoen euro in 2016. Dit hogere resultaat is het gevolg van diverse offshore projecten zoals de komst van de 'Seajacks Scylla', het grootste installatieplatformschip ter wereld.”

“Veel positief nieuws, maar er zijn ook wel zorgen”, aldus Van de Meerakker. “De gevolgen van de Brexit zijn ongewis. Veel Nederlandse economische sectoren zullen daar in meer of minder mate gevolgen van ondervinden, maar voor de visserij zullen er in ieder geval gevolgen zijn. Het is de verwachting dat de Britse regering er veel aan gelegen is om er iets voor de Engelse vissers uit te slepen. Als je dan weet dat het overgrote deel van de vangstquota van Nederlandse - en dus IJmuidense - vissers zich bevindt in Britse wateren, dan begrijp je dat de toegang tot Britse wateren essentieel is voor de Nederlandse vissersvloot. Er ligt dus voor de Nederlandse regering een belangrijke taak om dit visserijdossier goed over het voetlicht te brengen in Brussel. Wij leveren als Zeehaven IJmuiden waar wij kunnen een bijdrage door dit onderwerp in Den Haag prominent op de agenda te krijgen. Al is het best frustrerend dat het voor iedereen moeilijk is om daar echt regie op te voeren.”

Hij vervolgt: “Onze verwachtingen voor 2017 zijn goed, vooral in de offshore verwacht ik nog groei. In 2017 gaan we ook verder met de verduurzaming van de haven. Concreet betekent dat dat we willen investeren in zonnepanelen om de koelcellen van de visveiling van energie te voorzien. Een andere ontwikkeling die ik zie is de enorme groei in offshore wind. Met de klimaattop in Parijs en de besluiten van minister Kamp is de verwachting dat over een aantal jaar 1000 MW per jaar aan offshore windmolens geplaatst gaan worden op de Noordzee. Dat betekent dat wij ons in dit jaar een positie moeten gaan verwerven voor de installatie van de windparken in het gebied Hollandse Kust. Na de tender en aanbesteding van Borssele is de Hollandse Kust aan de beurt. Daar zullen wij vol op in moeten zetten.”

Desgevraagd bevestigt Van de Meerakker dat de oproep die hij vorig jaar heeft gedaan aan de provincie Noord-Holland om de herstructurering van havens prioriteit te geven met de nieuwe HIRB-regeling (regeling om bedrijventerreinen te herstructureren, red) nog actueel is: “We zijn daarover nog in gesprek met de provincie, maar dat heeft helaas nog niet geleid tot de gewenste resultaten.”

---------------------------------------------------

Tim de Rudder, wethouder gemeente Beverwijk:
'We hebben een heel goed jaar gehad'

Begin 2016 verwachtte wethouder Tim de Rudder van de gemeente Beverwijk een kleine tegenslag in de Beverwijkse havencijfers door het faillissement van een van de grotere bedrijven, maar niets is minder waar. De Rudder, verantwoordelijk voor de portefeuilles ruimtelijke ordening, economische zaken, verkeer en milieu: “We hebben in 2016 een heel goed jaar gehad. Het bedrijf waar ik het vorig jaar over had, is vrij snel overgenomen door een opvolger, een schrootverwerking- en recyclingbedrijf. Dus dat ging al snel weer de goede kant op. Daarnaast is er is een zeer grote nieuwe stroom bij gekomen, dat zagen we vorig jaar al wel aankomen. Het gaat om slakkenzand, een restproduct van de betonfabriek in Velsen. Dat gaat naar Engeland en genereert een behoorlijke stroom aan tonnage. De inkomsten uit havengelden stegen in 2015 van 577 miljoen naar 850 miljoen euro in 2016. En de overslag steeg van 353 miljoen naar 720 miljoen euro. Dus ja, we hebben een heel goed jaar gehad.”

Hij vervolgt: “In 2017 staat de verzelfstandiging van de haven van Beverwijk hoog op de agenda. Het beheer en onderhoud, maar ook de marketing van de haven behoren niet echt tot de core business van een gemeente. Dit jaar staat dus in het teken van het vinden van een goede partij. Ook investeren we dit jaar in het vernieuwen van een deel van de kadewand, we zijn al begonnen met baggeren. Dat zijn ook investeringen die je moet doen voordat je het bedrijf overdraagt. Duurzaamheid en werkgelegenheid zijn voor de haven van Beverwijk geen specifieke thema’s die meer inzet dan anders vragen in 2017. Beverwijk heeft geen overslag van kolen en olie, maar we kunnen – als het nodig is - eenvoudig duurzame maatregelen treffen. Ondernemers nemen daar ook hun verantwoordelijkheid in en weten elkaar te vinden. En de haven kan niet echt meer groeien, dus ik verwacht geen enorme toename op het gebied van werkgelegenheid.

Wat ik van de uitspraken van wethouder Ollongren over het verplaatsen van de PTA vind? Cruise- en ferryvaart zijn een groeimarkt voor alle havens in Nederland. De nieuwe zeesluis komt er deels ook vanwege die grote cruiseschepen, dus die investering moet wel je er wel uithalen. Maar goed, de PTA ligt midden in Amsterdam en grote cruiseschepen moeten wel een goede plek krijgen. Ik hoop dat er ergens aan het Noordzeekanaalgebied een goede plek voor kan worden gevonden.”

 ---------------------------------------------------

Dennis Straat, wethouder gemeente Zaanstad:
'Onze thema’s voor 2017 zijn bedrijvigheid, riviercruise en dienstverlening'

Wethouder Dennis Straat, verantwoordelijk voor de economische ontwikkeling van het havengebied: “De doorvoer over de Zaan naar de fabrieken is iets gedaald. Dat was 1,9 miljoen ton in 2015 en in 2016 1,8 miljoen ton. Deze daling is deels te verklaren doordat de werkzaamheden aan de Wilhelminasluis vertraging hebben opgelopen. Zo’n klus kan behoorlijk bepalend zijn voor de groei. Zo legden in 2015 bedrijven een grotere buffer aan omdat ze vooruitliepen op de tijdelijke sluiting van de sluis en dat heeft effect op het groeicijfer voor 2016. Je ziet toch dat iedereen kijkt hoe het zich ontwikkelt, het ligt al heel lang stil. Ik moet zeggen dat ik het wel zorgelijk vind dat ik het negatieve effect nu ook in de cijfers terugzie. En de stad wordt er ook niet mooier door (de sluis ligt midden in de stad, red.) als de containers zo lang blijven staan. Dit wetende maakt dat ik voor 2017 niet direct groei verwacht op dit gebied.

De riviercruise daarentegen groeit nog steeds - dat deel zit overigens voor de sluis. We hebben inmiddels twee nieuwe afmeervoorzieningen erbij. In 2016 hebben we 250 aanlopen gehad en voor 2017 verwachten we dat ook. Daar zijn we erg blij mee. Het is een interessante toevoeging aan de stad. We merken dat toeristen - ook al hebben ze een programma - toch ook even de stad in gaan om rond te kijken en wat te drinken. Daar willen we als gemeente in samenwerking met bedrijven ook meer in investeren door het aanbieden van programma’s en activiteiten in de stad.

De discussie rond het verplaatsen van de PTA heeft voor Zaanstad niet echt effect op de riviercruise. We volgen de besluitvorming met veel interesse en zijn daar ook deels bij betrokken, omdat het voor een deel ook over ons grondgebied gaat, maar het besluit moet uiteindelijk in Amsterdam worden genomen. Ik verwacht niet dat het effect zal hebben op de riviercruise.”

Straat vervolgt: “Er zijn nog een paar interessante ontwikkelingen voor 2017: We gaan de havengelden samen met het Havenbedrijf Amsterdam innen. Dat is een belangrijke stap voor rederijen die gebruikmaken van het havengebied van groot Amsterdam, want dat betekent één tarief en één manier om het te innen. Vooral prettig voor schippers die heen en weer varen tussen Amsterdam en Zaanstad, want de kosten zijn lager en ze hebben minder administratie. We investeren daar als gemeente graag in, want we vinden het belangrijk om de dienstverlening te verbeteren. Dit jaar gebruiken we om de plannen uit te werken; de regeling gaat vanaf 1 januari 2018 in.

Een ander thema in 2017 – ook in samenwerking met Havenbedrijf Amsterdam – is om nieuwe bedrijven te interesseren voor Hoogtij, ons bedrijventerrein. Het economisch herstel is ook hier goed te zien. We merken dat de belangstelling voor zowel havengerelateerd als droog enorm toeneemt. Voor het natte deel trekken we nauw op met Havenbedrijf Amsterdam, maar ook voor het droge deel is veel interesse. Zo legden in 2015 bedrijven een grotere buffer aan omdat ze vooruitliepen op de tijdelijke sluiting van de sluis en dat heeft effect op het groeicijfer voor 2016. Sommige ondernemers kijken of ze op Hoogtij kunnen uitbreiden of hun bedrijf helemaal kunnen verplaatsen, maar er zijn ook veel nieuwe ondernemers. Je ziet dat de bedrijvigheid en de werkgelegenheid op deze plek erg toeneemt. Overigens denken bedrijven hier ook na over duurzaam ondernemen, bijvoorbeeld door het gebruik van zonnepanelen. Dat kan ook heel goed met nieuwe gebouwen. Onze thema’s voor 2017 zijn vrij helder: bedrijvigheid, riviercruise en dienstverlening.” 

Deel deze pagina
CV Koen Overtoom

2016-heden  CEO Havenbedrijf Amsterdam
2013-2016    COO Havenbedrijf Amsterdam
2009-2013    Managing Director Commercial Division, Havenbedrijf Amsterdam
2005-2009    Manager Containers & Logistics Havenbedrijf Amsterdam
2002-2005    Unit Manager Containers & Logistics Havenbedrijf Amsterdam
1997-2002    Diverse functies, Ter Haak
1992-1997    Diverse functies, Unieveem

Opleiding
Internationale Economie, Universiteit van Amsterdam

Cijfers Havenregio Amsterdam

In 2016 is de overslag in de zeehavens in het Noordzeekanaalgebied, met de havens van Amsterdam, IJmuiden, Beverwijk en Zaanstad hetzelfde niveau gebleven als in 2015 met 96,5 miljoen ton. De Amsterdamse haven laat in 2016 een stijging zien van de overslag van 0,4 procent tot 78,8 miljoen ten opzichte van 78,4 miljoen ton in 2015. De definitieve cijfers verschijnen met enkele weken. In IJmuiden daalde de overslag met 3,4 procent tot 16,8 miljoen ton. Beverwijk zag de overslag stijgen tot 700.000 ton (+133 procent). In Zaanstad daalde de overslag tot circa 200.000 ton (-33 procent).

Partners Maritiem Nederland