Achtergrond
Jack-up kraanschip ‘MPI Adventure’ van Adventure Shipping verscheept en installeert onderdelen van offshore windturbines vanuit de Eemshaven. Foto: Flying Focus

Maritieme sector Noord-Nederland


Sector zit vol dynamiek

Branche: Maritieme Cluster | Auteur: Antoon Oosting | Publicatiedatum:

Damen mag dan hebben besloten voorlopig even geen nieuwbouw te plegen op zijn hellingen in Bergum en Harlingen, maar ondertussen nam Thecla Bodewes een werf over in Harlingen en ook langs het Winschoterdiep glijden nog steeds nieuwbouwschepen van de helling. De 112 maritieme bedrijven in Noord-Nederland vormen nog altijd een economische factor van betekenis.

Het was een mooi feestje in de Nieuwe Vissershaven in Harlingen waar op donderdag 16 januari twee nieuwbouwschepen werden gedoopt voor de jonge Friese rederij ABIS Shipping in Harlingen. Een rederij die sinds de oprichting in het najaar van 2007 een vloot nieuwbouwschepen in de vaart bracht van inmiddels achttien eenheden. Schepen die in Nederland zijn ontworpen en afgebouwd en vanuit Harlingen worden berederd. Alleen de casco’s zijn veelal in Polen in elkaar gezet maar dan wel weer met in Noord-Nederland voorgeproduceerde staalpakketten. En dat alles in crisistijd. Er is bijna geen mooier voorbeeld van de dynamiek die de Noord-Nederlandse maritieme sector momenteel beleeft.

Vijf sectoren

Met een totale omzet van 1,3 miljard euro en een werkgelegenheid voor circa 4300 personen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe vormen de 112 maritieme bedrijven in Noord-Nederland nog altijd een economische factor van betekenis, zo luidt een van de conclusies in het rapport Geen Zee te Hoog; Perspectieven voor het Noord-Nederlandse maritieme cluster. Het gaat om een onderzoek in opdracht van het TechnologieCentrum Noord-Nederland (TCNN), uitgevoerd door medewerkers van de Stichting Centrum voor Maritieme Technologie en Innovatie (CMTI), Scheepsbouw Nederland en Guus van der Bles, managing director van Conoship International BV en assistent professor aan de TU Delft. Doel van het onderzoek was het na 2003 opnieuw in kaart brengen van de omvang en staat van de maritieme sector in de drie noordelijke provincies. Onderzocht werd welke perspectieven er voor de toekomst zijn en hoe de economische ontwikkelingen in deze sector zouden kunnen worden ondersteund. In 2003 is dit voor het laatst in kaart gebracht. Het rapport is in december aan de opdrachtgevers aangeboden.

Op 16 januari is de Arctic Dawn gedoopt, het achttiende schip van Abis Shipping.Het maritieme cluster in Noord-Nederland wordt gevormd door vijf sectoren: reders, scheepswerven, toeleveranciers en dienstverleners, havens en infrastructuur en onderwijs. De omzet van de reders in de drie noordelijke provincies is gegroeid naar 400 miljoen euro in 2012. In Groningen zijn eenentwintig reders gevestigd, in Friesland veertien en in Drenthe één. De werkgelegenheid van de reders als het gaat om personeel aan wal bedroeg circa 250 personen. Sinds 2002 zijn er naast de gevestigde reders ook enkele nieuwe scheepvaartmaatschappijen, zoals ABIS Shipping, ontstaan. De vloot is in die periode fors gegroeid en gediversifieerd, zowel in omvang van de schepen als in aantallen. Na oplevering van de orders die voor de crisis waren gegeven, is de vloot nu in omvang en aantal schepen gestabiliseerd.

De scheepswerven in de drie noordelijke provincies haalden in 2012 een omzet van 365 miljoen euro. De ruim twintig noordelijke werven boden werk aan 1500 personen, wat iets minder is dan in 2002 (1590). Van deze twintig werven zijn er zes gevestigd in Friesland, een in Drenthe en dertien in Groningen. Sinds 2002 heeft de Volharding groep (in 2008) zijn laatste productiefaciliteit in Noord-Nederland gesloten. Ook sloten de werven Bijlsma in Wartena, Damen in Hoogezand en Tille in Kloostertille hun deuren.

Positieve ontwikkelingen

Naast sluitingen zijn er recent echter ook weer positieve ontwikkelingen in het wervencluster. Recent heeft Damen Bergum besloten zijn afbouwactiviteiten te stoppen maar wel zijn kennis op die locatie te behouden. Langs het Winschoterdiep wordt volop gebouwd bij Groningen Shipyard, op de locatie van de voormalige Van Diepen-werf. Op het naastgelegen terrein, waar tot circa 2003 scheepswerf Pattje was gevestigd, is sinds september 2009 een nieuwe werf actief. Deze werf, die aanvankelijk Groningen Scheepsbouw Combinatie heette, voert sinds 1 januari 2013 de naam Pattje Waterhuizen. Daarnaast is sinds 2010 een nieuwe scheepswerf, Shipyard Constructions Hoogezand Nieuwbouw, actief op het voormalige terrein van Damen Hoogezand. Deze werf heeft nog volop werk voor de komende jaren. Scheepswerf Amels in Makkum is na overname door Koninklijke De Vries fors gegroeid tot circa 250 personen vast personeel.

De maritieme toeleveranciers en dienstverleners zetten in 2012 zo’n 265 miljoen euro om en boden in circa 48 bedrijven werk aan 1130 personen. De kleine jachtbouw buiten beschouwing gelaten, ligt het zwaartepunt van deze activiteiten in de provincie Groningen (30 bedrijven), vooral langs het Winschoterdiep, in de stad Groningen en in Delfzijl. In Friesland zitten tien bedrijven en in Drenthe nog eens acht. De onderzoekers noemen het opmerkelijk dat in deze regio enkele toonaangevende maritieme toeleveranciers en dienstverleners zijn gevestigd, zoals Winel en Central Industry Group (CIG).

Sinds 2002 is de omzet gestegen maar het personeelsbestand afgenomen. Oorzaak hiervoor is volgens de onderzoekers de sterke inzet op internationalisering van de maritieme toeleveranciers in het noorden. Het werk in het noorden is afgenomen, waardoor er lokaal minder werk is voor bijvoorbeeld monteurs. Een deel van de productie van apparatuur wordt tegenwoordig ook in het buitenland gedaan, in de buurt van de aldaar aanwezige werven in bijvoorbeeld Roemenië en China. Tegelijkertijd zijn veel van de opdrachten uit recente jaren gekomen uit de offshore sector. Dit werk is complexer vergeleken met het werk aan bijvoorbeeld de short sea schepen. Het levert daarom ook een grotere omzet op.

Zeehavens

De grotere zeehavens in Groningen en Friesland hebben sinds 2002 eveneens een groei doorgemaakt, zij het dat de maritieme toegevoegde waarde is afgenomen. De maritieme omzet en werkgelegenheid in 2012 bedroeg respectievelijk 250 miljoen euro en 1375 personen. De overslag in tonnen van zeevaart en binnenvaart in Delfzijl en de Eemshaven vertoont sinds 2009 weer groei. In 2012 is de overslag al weer boven het niveau van 2008. Voor een belangrijk deel is dit toe te schrijven aan de groei van de overslag in de binnenvaart. In de Eemshaven is het oppervlak aan uitgegeven bedrijfsterrein in de laatste paar jaren sterk gegroeid.

Verder beschikken de provincies Groningen en Friesland over een goed vaarwegennet van kanalen en zeven containerterminals. De grootste vervoersstroom loopt van Delfzijl via Groningen en Bergum naar Lemmer. Daarnaast is er in Meppel een belangrijke overslaghaven voor de binnenvaart gevestigd.

Het onderwijs omvat de zeevaartschool Willem Barentsz op Terschelling, onderdeel van NHL, opleiding scheepsbouwkunde aan de NHL in Leeuwarden, mbo-vakopleiding scheeps- en jachtbouw in Sneek en de beide middelbare zeevaartscholen in Delfzijl en Harlingen. Verder maakt ook de stichting Metaal- en Scheepbouw Opleidingen (MSO) in Groningen deel uit van de maritieme sector. De noordelijke zeevaartscholen zijn tweede in omvang na de opleidingen in Rotterdam. In totaal volgen in het noorden zo’n 1600 studenten en leerlingen een opleiding voor een baan in de maritieme sector. Op Terschelling zijn 320 maritieme officieren in opleiding en volgen tachtig studenten de opleiding Ocean Technology, gespecialiseerd in de geografie van de zeebodem. De NHL afdeling Scheeps- en Jachtbouw mag zich de afgelopen jaren verheugen in een groeiende belangstelling. In 2012 volgen honderd studenten de opleiding tot Scheepsbouwkundig Ingenieur. Gestreefd wordt naar 150 studenten in 2015.

Marktkansen

Voor de nabije toekomst liggen volgens de onderzoekers de marktkansen op de volgende terreinen. De eerste is de verdere concentratie op nichemarkten: schepen met aanzienlijk minder brandstofverbruik en emissies voor vervoer van projectlading, voor offshore dienstverlening, kleine baggerschepen, schepen voor publieke taken, superjachten en riviercruiseschepen. Ook retrofitting van jonge schepen in verband met de nieuwe milieueisen kan volgens de onderzoekers voor de noordelijke scheepsbouwers en toeleveranciers een veelbelovende nichemarkt worden. De tweede marktkans is het versterken van export en verdere internationalisering van bedrijven.

Onderwerpen
Deel deze pagina

Partners Maritiem Nederland