Achtergrond

Boskalis legt Strandeiland aan in Markermeer


Pannenkoeken-methode voor nieuwbouweiland

Branche: Baggeren | Auteur: Hans Buitelaar | Publicatiedatum:

Op de drassige bodem van het Markermeer bouwt Boskalis samen met De Vries & Van de Wiel een nieuw eiland voor de Amsterdamse wijk IJburg. Het nieuwe land wordt in laagjes opgebouwd, zodat de bodem kan inklinken en zich kan ‘zetten’ voordat de eerste huizen verrijzen.

Het Strandeiland – zoals de buitengaatse woonwijk gaat heten – komt te liggen ruwweg tussen Durgerdam aan de noordoever van het Buiten Y en het forteiland Pampus. Hier ligt de ‘Rhenus’ voor anker, de grondpers die het zand verdeelt over de bodem van het meer en steeds hoger tot boven het water. Het zand waarmee de nieuwe Amsterdamse woonwijk wordt opgespoten, wordt gewonnen uit de Vaargeul Amsterdam Lemmer (VAL). Beunschepen varen af en aan tussen baggerschuiten, voorjaar 2019 bezig voor de aanloop van Lelystad, naar de grondpers. Twee gele graafmachines zijn voortdurend in de weer om zand uit de beunschepen te scheppen en dat in de bak van de Rhenus te gooien. Daarvandaan gaat het zand eerst door zinkerleidingen, dan door drijvende leidingen naar een spuitmond die het zand in strooiende bewegingen over de bodem verdeelt.

In juni 2018 begonnen Boskalis en De Vries & Van de Wiel met de klus. In de nazomer werden de eerste stukjes nieuw land zichtbaar die boven het wateroppervlak tevoorschijn kwamen. In 2023 worden de eerste bewoners verwacht.

Laag per maand

“Op de zachte ondergrond bouwen we het eiland met een heleboel laagjes zand”, legt projectmanager Marcel ter Wengel uit. “We hebben te maken met slechte, slappe grond op de bodem van het Markermeer. Alles wat je daar bovenop zet, veroorzaakt verzakkingen. Daarom geven we de ondergrond tijd om te ‘zetten’ en leggen we steeds een laagje van een halve meter dikte aan, om vervolgens de ondergrond 30 dagen te laten rusten. Eigenlijk doen we net iets langer dan 30 dagen over 1 laag over het hele oppervlak van het eiland, dus als we aan het eind klaar zijn, kunnen we aan het begin meteen verder gaan met de volgende laag. Het water was hier gemiddeld 3 meter diep. Dat laag voor laag bouwen noemen we de pannenkoekmethode.”

Boskalis zette onder meer sleephopperzuiger 'Rhenus' en beunschepen 'Anna' en 'Zijpe' in (foto: Boskalis)

Ook als het land boven het wateroppervlak rijst, blijft het inklinken van het zand en het zetten van de voormalige Zuiderzeebodem doorgaan. Daarom is het eiland nog niet meteen klaar voor bebouwing als het maaiveld op het niveau is dat door de klant – de gemeente Amsterdam – is bepaald. Eerst moet het nog zo’n twee jaar inklinken en zetten. Op plekken waar bruggen komen of een zwaar talud voor de tram, leggen de zandwerkers van Boskalis daarom flinke hopen zand, zodat de ondergrond voor die constructies wat sneller en compacter inklinkt.

Om het inklinken te bespoedigen en het water in de opgebouwde zandlagen de kans te geven te verdampen, legt Boskalis’ dochterbedrijf Cofra ‘verticale drainage’ aan. Dat zijn linten die door het zand in de slappe ondergrond worden geprikt. Ruim 3500 kilometer lint gaat in totaal de bodem van het nieuwe eiland in.

‘Op de zachte ondergrond bouwen we het eiland met een heleboel laagjes zand’

Het soort zand is cruciaal, aldus Ter Wengel. “Op het nieuwe eiland komen nauwelijks putten in het wegdek. Regenwater moet door natuurlijke drainage wegvloeien. Dat stelt eisen aan de grootte van de zandkorrels. De grootte en de vorm van de zandkorrels bepalen de waterdoorlatendheid. Die moet voldoende zijn, anders gaat de natuurlijke afvloeiing van regenwater niet werken. Bovendien eist de opdrachtgever dat het zand schoon is, er mag geen vervuiling in zitten.”

Stap voor stap

De oplevering van Strandeiland gaat in fasen. Als eerste wordt het strand opgeleverd: de strook aan het zuidwesten van het eiland die uitkijkt op het inmiddels bebouwde Haveneiland van IJburg. Over het kleinere Centrumeiland kunnen de strandgangers naar de strook met het stadsstrand, waarbij onder meer een parkeerterrein komt voor foodtrucks. Al in april wordt dit eerste deel van het eiland opgeleverd. In 2020 wordt het Strandeiland fase 1 opgeleverd. Dat is het zuidwestelijke deel, ongeveer drie vijfde van het totaal geplande eiland.

De opdracht voor het tweede noordoostelijke deel is nog niet verstrekt. Ten noordoosten van het grotere Strandeiland komt een natuureiland: laag, drassig land met veel kreken en riet. Hoewel in eerste instantie nog niet het noordoostelijke deel wordt aangelegd, wordt al wel een groot deel van het natuureiland aangelegd. Dat ligt tot de verdere eilandbouw als een geïsoleerd eilandje in het Markermeer tussen IJburg en Pampus, 400 meter uit de kust van Strandeiland.

Beunkuubs

“Dit project wordt uitgevoerd op basis van een zogenoemd RAW-contract,” omschrijft Ter Wengel het verwerven van de opdracht. Bij de contractvorm omschreven als Rationalisering en Automatisering Grond- Weg- en Waterbouw heeft de opdrachtgever al vergaand bepaald wat de contouren zijn van het aan te nemen werk. “Het ingenieursbureau van de gemeente heeft bepaald hoe groot het oppervlak moet zijn, welke vorm, waar de kustversterkingen moeten komen, hoeveel kubieke meter zand nodig is. We hebben berekend dat we 9,5 miljoen beunkuub zand laden en vervoeren.”

In 2020 leveren Boskalis en zijn partner 82 hectare op. In 2022 worden de eerste huizen gebouwd, zodat de eerste bewoners een jaar later hun huizen kunnen betrekken.

Erosie

Afkalving door erosie wordt op verschillende manieren voorkomen. “Onder water blijft een zandlichaam stabiel bij een helling van 1 op 5 of 1 op 6”, weet Ter Wengel uit ervaring. “Hier maken we de oevers veel vlakker: 1 op 20. Dat is zoals een strand. Aan de noordkant komt een stenen oeverbescherming, vanaf die kant rollen bij noordoostenwind de golven vanaf de Houtribdijk naar IJburg. Aan de oostkant komt een tijdelijke oeverbescherming: een ‘zandmotor’. Dat is een schiereiland met een flinke bult zand, zo geplaatst dat bij heersende stromingen het zand op de achterliggende oever spoelt.

‘De opdrachtgever eist dat het baggermaterieel een gelimiteerde hoeveelheid stikstof uitstoot’

Oostwaarts wordt naar verwachting over niet al te lange tijd Strandeiland fase 2 gebouwd.

Biodiesel

Aanvullend eist de opdrachtgever dat het baggermaterieel een gelimiteerde hoeveelheid stikstof uitstoot. Ter Wengel: “Ook de gemeente is afhankelijk van vergunningen voor de aanleg, deze aanvullende eis heeft de provincie Noord-Holland gesteld. Daarom hebben we op een aantal schepen een SCR uitlaatgasreinigingsinstallatie geïnstalleerd. De stikstofoxide uitstoot wordt daardoor op deze schepen met 90 procent verminderd. Bovendien gebruiken we voor het aandrijven van al het materieel op IJburg duurzame biobrandstof van Goodfuels, gemaakt uit afval- of reststromen om de CO2-uitstoot significant te verminderen.”

Op Strandeiland moeten uiteindelijk 8000 woningen worden gebouwd (beeld: Gemeente Amsterdam)

Onderwerpen
Deel deze pagina

Partners Maritiem Nederland